CAft: “Utilisá e momentum aki pa hasi ekonomia mas robusto”
CAft: “Utilisá e momentum aki pa hasi ekonomia mas robusto”
Oranjestad – Ekonomia di Aruba ta kresiendo di forma próspero. E finansa públiko tambe ta mustra un imágen positivo. Importante ta pa Aruba usa e posishon finansiero aktual pa drecha finansa públiko strukturalmente i pa hasi e ekonomia mas robusto. Den e kuadro aki, un maneho presupuestario prudente ta sigui di e mésun importansia, konsiderando e gastunan di interes haltu. Reformanan struktural den e área di seguridat sosial i merkado laboral lo krea mas resiliensia.
Redukshon di debe
E presupuesto pa 2024 a keda aprobá na tempu, i tantu pa 2024 komo multianualmente e ta kumpli ku e norma presupuestario sentral kual ta un surplus di por lo ménos 1 porshento di e produkto interno bruto (pib). Sinembargo, tin riesgo tambe. E gastunan di interes, ku na e momentunan aki ya kaba ta asendé na kasi un kinta parti di e presupuesto, por sigui subi debí na e tarea di refinansiamentu den e añanan benidero. Esaki ta pone ku awor mas ku nunka nan ta primi riba otro gastunan òf invershonnan. P’esei ta importante pa hasi pago pa amortisashon di debe.
Invershonnan
Invershonnan ta nesesario pa krea un ekonomia mas robusto i pa inkrementá e kapasidat di generá ingresonan. Den e marko aki, CAft ta konsiderá ku e oumento proyektá di e invershonnan te AWG 115 mion na 2028 ta algu positivo. Pa garantisá e efektividat di e invershonnan aki, ta importante pa elaborá un agenda di invershon multianual, vinkulá na e metanan di maneho, inkluyendo esnan di e Pakete Nashonal.
Reformanan
Ku e espasio presupuestario ku tin tantu serka pais komo serka e fondonan sosial, awor ta e momentu adekuá pa implementá reformanan nesesario ku ta fortelesé ekonomia. Den kuido ta tumando pasonan konkreto pa yega na un kontròl struktural di e gastunan di kuido. En prinsipio, CAft ta konsiderá ku un marko di gastunan komo instrumento di maneho ta algu positivo, kon tal ku esaki efektivamente ta sirbi pa redusí e gastunan di kuido.
Pa seguridat sosial – hustamente awor ku e posishon di salida di e fondonan ta faborabel – Aruba lo por konsiderá reformanan ku ta laga e merkado laboral bira mas dinámiko tambe. E luho ku Aruba tin awor aki, ta ku e por implementá reformanan sin ku esakinan nesesariamente ta kousa un oumento di preshon di e gastunan.
Riba tereno fiskal, na 2023 Aruba a pone un promé paso pa krea un sistema di impuesto mas robusto. Sinembargo, e sistema di impuestonan indirekto te ainda ta fragmentá, loke ta hasié inesesariamente kompliká. Un sistema mas simpel, den forma di un impuesto riba balor añadí (btw) ta rekomendabel i lo benefisiá kumplimentu ku pago di impuesto (compliance).
CAft: “Benut het momentum om de economie weerbaarder te maken”
Oranjestad – De economie van Aruba groeit voorspoedig. Ook de overheidsfinanciën tonen een positief beeld. Het is zaak dat Aruba de huidige financiële positie benut om de overheidsfinanciën structureel op orde te brengen en de economie weerbaarder te maken. Prudent begrotingsbeleid blijft daarbij onverminderd van belang, gelet op de hoge rentelasten. Structurele hervormingen in de sociale zekerheid en arbeidsmarkt zorgen voor meer weerbaarheid.
Schuldreductie
De begroting 2024 is tijdig vastgesteld en voldoet voor zowel 2024 als meerjarig ruimschoots aan de centrale begrotingsnorm van een overschot van minimaal 1 procent van het bruto binnenlands product. Er zijn echter ook risico’s. De rentelasten, die nu al bijna een vijfde van de begroting in beslag nemen, kunnen verder oplopen vanwege de herfinancieringsopgave in komende jaren. Daarmee verdringen ze meer dan ooit andere uitgaven of investeringen. Schuldaflossing blijft daarom van belang.
Investeringen
Investeringen zijn nodig om de economie weerbaarder te maken en de verdiencapaciteit te verhogen. In dat kader is het CAft positief over de voorgenomen toename in de begroting van de investeringen naar AWG 115 miljoen in 2028. Om de effectiviteit van deze investeringen te waarborgen, is het van belang dat een meerjarige investeringsagenda wordt opgesteld die gekoppeld is aan de beleidsdoelstellingen, inclusief die uit het Landspakket
Hervormingen
Met de budgettaire ruimte bij zowel het land als de sociale fondsen, is nu het moment om noodzakelijke hervormingen door te voeren die de economie versterken. In de zorg worden concrete stappen gezet om tot structurele beheersing van de zorguitgaven te komen. Het CAft staat in beginsel positief tegenover een uitgavenkader als beheersinstrument, mits daarmee de zorguitgaven daadwerkelijk geremd worden.
Voor de sociale zekerheid zou Aruba, juist nu de uitgangspositie van de fondsen gunstig is, kunnen kijken naar hervormingen die ook de arbeidsmarkt dynamischer maken. De luxe die Aruba nu heeft is dat er hervormingen doorgevoerd kunnen worden, zonder dat de lastendruk hoeft toe te nemen.
Op fiscaal terrein heeft Aruba in 2023 een eerste stap gezet om het belastingstelsel robuuster te maken. Het stelsel van indirecte belastingen blijft echter versnipperd, en daarmee onnodig complex. Een eenvoudiger stelsel, in de vorm van een belasting op toegevoegde waarde (btw), is aan te bevelen en komt de compliance ten goede.
