Kada ken su parti!
KADA KEN SU PARTI
Instituto Alsa Papiamentu ke invitá un i tur pa bin selebrá su di 14 aniversario kaminda nos lo duna realse na esnan ku a kontribuí pa alsa nos lenga den transkurso di tempu: e influensha afro-karibense, hudiu i katóliko hulandes, i nos uso awendia.
For di 1994 Gobièrnu di Kòrsou a dekretá 30 di mei, komo un Dia di Konmemorashon. Tin diferente opinion tokante kiko tabata e kousanan di 30 di mei 1969 i kiko ta e konsekuensianan. Opinion general ta ku e susesonan ku a tuma lugá na 1969 ta un di esnan mas violento ku Kòrsou a konosé despues di periodo di sklabitut.
Pero 30 di mei tabatin un banda positivo tambe pa kultura i identidat di pueblo di Kòrsou i tambe pa Papiamentu. Ta konosí ku nos lenga a hunga un ròl desisivo durante e proseso pa yega na 30 di mei (Vitó). P’esei Instituto Alsa Papiamentu, un fundashon di dosente i amigunan di Papiamentu, a skohe e dia akí pa konmemorá su eksistensia. Durante e dia mes, esta 30 di mei 1969, Papiamentu tabata además e idioma di identifikashon di partisipantenan den e movementu. Djis despues na 1975 e tabata finalmente un di e motibunan pa e lucha sindikal di maestronan di skol di mas largu di historia (21 dia). Un ekisigensia tabata pa Papiamentu drenta skol. Papiamentu awor ta materia na tur skol di Kòrsou i lenga di instrukshon na diferente skol. Sinembargo tin hopi falta di material pa nos lenga haña su lugá meresí den enseñansa i den nos konteksto di tur dia.
E aña aki, nos konmemorashon ta dediká na e pioneronan di promé momento ku a kontribuí na desaroyo di nos idioma den tempu. Promé nos lo duna atenshon na esnan ku a sòru pa nos lenga krese i desaroyá. Ta trata na promé lugá, di esnan ku a yega Kòrsou for di Afrika. Nan a forha for di e diferente lenganan afrikano un lenga nobo ku nos a yama ‘guene’. Den e kantikanan, kompilá pa pater Brenneker i Ellis Juliana (Kolekshon Zikinzá) nos a konservá kantikanan di e tempu no muchu leu ayá. Crisen Scorea i Rendell Rosalia lo trese algún di nan pa nos skucha. Miéntras ku Richinel Anzano, antropólogo, lo duna su bista riba e importansia di e kolekshon akí.
Despues hudiunan, un grupo kulto, a bin for di Brazil ku portugues. Segun Frank Martinus 1997 ta e meskla di Guene (basilekto) ku portugués (akrolekto) a krea Papiamentu, un mesolekto ku después e komunidat di e siguiente generashonnan a hasi di dje nan lenga materno. Hudiunan tabata skibi na Papiamentu for di 1774, loke nos por lesa den un karta di amor, ku nos lo presentá. Lucille Berry-Haseth lo duna además un análisis di kustumber i palabranan hudiu ku a keda den nos lenga te dia di awe.
Nos lo dediká atenshon tambe na influensia di religión katóliko riba nos lenga. For di prinsipio di nos historia enseñansa na hende di koló liber i después na e grupo grandi di eks-katibu, tabata na enkargo di iglesia katóliko. Pader- i sùrnan katóliko tabata pionero den edukashon na na papiamentu i después na hulandes. Awendia 55% di nos skolnan ta skolnan katóliko i mayoria di nos pueblo tambe ta katóliko. Evangelisashon tabata tuma lugá den e lenga ku ta yega na kurashon di e kreyente i edukashon den un lenga ku bo ta dominá ta esun di mas natural. No ta nada straño ku e promé buki di katesismo di Mgr. Nieuwindt ta na Papiamentu (aña 1927) i ku e promé teksto imprimí na Papiamentu na 1933 ta un karta apostóliko pa kreyentenan. Na 2009 e dokumento akí a bira parti di e Registro di UNESCO su ‘Memory of the World’. Nos lo sita algun parti di e karta. Pastor Elton Fraai lo duna un bista kòrtiku di importansia di kartanan pastoral di e tempu ei i di awor.
I naturalmente nos lo duna atenshon na nos Idioma den nos tempu aktual. Nos lo duna ehèmpel i presentashon pa mustra den ki forma nos idioma ta biba den nos komunidat. Nos ta finalisá nos programa ku un diskushon tokante futuro di Papiamentu. Públiko i e pènel presente lo evaluá i elaborá riba esaki.
Pues bos lo tin un programa informativo i kultural interesante i lo no falta nos banderitanan di kustumber. E programa di e dia ta bai athunto.
Ku e aktividat akí Instituto Alsa Papiamentu huntu ku e públiko ta spera di por yega na algún konklushon ku nos lo ke sigui elaborá riba dje i forma un plan dirigí pa ehekutá nos vishon pa un dia Kòrsou kere, karga, kuida, krea i asina sigui alsa Papiamentu.
E aktividat lo ta día
Fecha: 30 di mei 2022
Ora: 7.30 – 10.00, Entrada ta grátis
Lugá: ICUC na Molenplein (e hanchi banda di Brionplein)
Programa 30 di mei 2022
| …… – 7.00 | Públiko ta drenta | |
| 7.00 – 7.05 | Apertura i Vishon di Alsa Papiamentu | Direktiva |
| 7.05 – 7.30 | Papiamentu su orígen
Kantika: Di ki manera, Zimulai, Buchi Wan Pia fini (10 min) Reakshon: Pènel (10 min) |
Intro: Laura Quast (5 min)
Crisen Scorea, Rendell Rosalia Richinel Anzano |
| Partimentu di banderita | ||
| 7.30 – 8.00 | Influensia Hudiu den Papiamentu
Resital: Karta 1774 Reakshon: Pènel (10 min) |
Intro: Roxanne Toré (5 min)
Direktiva Lucille Berry Haseth |
| Partimentu di banderita | ||
| 8.00 – 8.30 | Influensia Iglesia kathóliko
Resital: Promé katisashi na Papiamentu Reakshon: Pènel (10 min) |
Intro: Marta Dijkhoff (5 min)
Greta ta lesa un fragmento Pastor Elton Fraai |
| Partimentu di banderita | ||
| 8.30 – 9.54 | Nos stima nos lenga
Oudio: uzo di Papiamentu den media (10 min) Reakshon: Pènel i sala (10 min) |
Intro: Glenda Sluis (5 min)
Públiko ta skucha i reakshoná Eugene Maduro |
| Partimentu di banderita | ||
| 9.00 – 9.15 | Nos futuro (presentashon di hóbennan)
Tiziano Casseres (kanta) Jouleena Lacroes (deklamá) Josetti Fereira (kanta) |
Intro: Mario Kleinmoedig |
| 9.15 – 9.45 | Futuro di Papiamentu (30 min) | Kada miembro di pènel
Reakshon di públiko |
| 9.45- 10.00 | Un ratu ameno huntu |
Maestro di seremonia: Mario Kleinmoedig
Lugá: ICUC (Molenplein)
Ora: 19.00 – 22.00 or

