CAft: “Tuma akshon pa fortifiká finansa públiko i ekonomia”
CAft: “Tuma akshon pa fortifiká finansa públiko i ekonomia”
Oranjestad – For di 2021 ekonomia di Aruba ta kresiendo enormemente. Segun e último proyekshonnan di Fondo Monetario Internashonal (IMF) e ekonomia ta krese den 2023 ku 8 porshento. Pa 2024 ta ferwagt un kresementu di 3 porshento. E rekuperashon fuerte aki, kombiná ku medidanan fiskal, ta resultá den entradanan hopi mas haltu for di impuesto i primanan, ku anteriormente a keda presupuestá. E di bon aki ta supstansial, tantu pa e pais komo pa e otro entidatnan den e sektor kolektivo. Awor aki ta importante pa Aruba usa e momentum aki pa pone finansa públiko strukturalmente na òrdu i hasi e ekonomia mas resiliente. Esei ta posibel ora hiba un maneho presupuestario prudente, utilisá e entradanan inesperá pa redusí e debe públiko (83 porshento di e PIB na 2023) i hasi invershon ku ta produsí kresementu. Reforma struktural den salubridat i seguridat sosial tambe ta yuda hiba na mas resiliensia.
A entregá e proyekto di presupuesto na tempu. Esaki ta fortifiká e derecho presupuestario di Parlamento.
Kontrali na e siklo presupuestario, e informashon tokante di ehekushon i responsabilisashon sí ta kedando atras. Ta premirá ku e surplus presupuestario di e sektor kolektivo lo ta basta mas haltu ku e norma di 1 porshento di PIB, komo konsekuensia di e entradanan inesperá den 2023. No opstante e posishon finansiero favorabel riba término kòrtiku, tin riesgonan grandi tambe. E gastunan di interes, ku ya tabata suma 16 porshento di e presupuesto, lo ta hopi mas haltu ku tabata presupuestá. Esaki ta pa motibu ku e refinansiamentu di e fiansanan di sosten di likides ta mas karu. Esaki ta pone ku awor mas ku nunka nan ta pone preshon riba otro gastu i invershon nesesario, i kòntròl di gastu ta keda mes importante ku ya e tabata. Invershonnan ta nesesario pa hasi e ekonomia mas resiliente i subi e kapasidat di generá entrada.
Impuesto
Den 2023 Aruba a pone e promé bon paso pa hasi su sistema fiskal mas fuerte ku e Plan Fiskal 2023. Sinembargo, e sistema di impuesto indirekto ta keda fragmentá, loke ta hasié innesesariamente kompleho. Kolegio di supervishon finansiero di Aruba (CAft) ta sigui enkurashá pa simplifiká e sistema di impuesto indirekto, konforme e Pakete Nashonal i e rekomendashonnan di IMF, i introdusí riba tèrmino kòrtiku Impuesto riba Balor Agrega (IBA/btw), ku a anunsiá anteriormente. Un sistema mas simpel lo benefisiá kumplimentu fiskal tambe. Ta importante pa Aruba oumentá kumplimentu fiskal pa garantisá un distribushon di peso mas hustu i krea espasio presupuestario adishonal pa mas invershon ku ta produsí kresementu.
Kuido i seguridat sosial
Si no kambia maneho, desaroyonan demográfiko lo buta ku e gastonan di kuido i penshon di behes lo sigui oumentá, loke lo resultá den défisit den futuro. Pa kontrolá gastu den salubridat, Algemene Ziektekosten Verzekering (AZV) ta konsiderá un kuadro di gastu. En prinsipio, CAft ta na fabor di un kuadro di gastu, di forma ku ora ekonomia krese, por akumulá surplus ku lo sirbi komo reserva den kaso di kontratiempo ekonómiko. Ta importante sí pa e kuadro di gastu no ta demasiado amplio i ku ta apliká esaki estriktamente pa limitá kresemento grandi di gastunan di kuido. Hustamente awor ku tin surplus enorme, CAft ta rekomendá pa tuma medida pa kuido i seguridat sosial por sigui ta pagabel pa e generashonnan futuro.
CAft: “Pak nu door om de overheidsfinanciën en de economie te versterken”
Oranjestad – De Arubaanse economie zit sinds 2021 flink in de lift. In 2023 groeit de economie, volgens laatste inzichten van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), met 8 procent. Voor 2024 wordt een groei verwacht van 3 procent. Dit sterke herstel, gepaard met fiscale maatregelen, zal tot hogere opbrengsten uit belastingen en premies leiden, dan begroot. De meevallers zijn substantieel, zowel bij het land als bij de overige entiteiten van de collectieve sector. Het is zaak dat Aruba dit momentum aangrijpt om de overheidsfinanciën structureel op orde te brengen en de economie weerbaarder te maken. Dat kan door het voeren van een prudent begrotingsbeleid, het inzetten van de meevallers voor verlaging van de overheidsschuld (83 procent van het bbp in 2023) en groeibevorderende investeringen. Structurele hervormingen in de gezondheidszorg en sociale zekerheid dragen bij aan de weerbaarheid.
De ontwerpbegroting 2024 is tijdig aangeboden. Dit versterkt het budgetrecht van de Staten. In tegenstelling tot de begrotingscyclus, loopt de uitvoerings- en verantwoordingsinformatie achter. De verwachting is dat in 2023 het financieringsoverschot van de collectieve sector door meevallers ruim boven de norm van 1 procent van het bbp uitkomt. De verwachte financiële resultaten op de korte termijn zijn gunstig, maar er zijn grote risico’s. De rentelasten, die reeds 16 procent van de begroting bedragen, zullen fors hoger uitkomen dan begroot. Dit is het gevolg van de duurdere herfinanciering van de liquiditeitssteunleningen. Daarmee verdringen de rentelasten meer dan ooit andere nodige uitgaven of investeringen, en blijft lastenbeheersing onverminderd van belang. Investeringen zijn nodig om de economie weerbaarder te maken en de verdiencapaciteit te verhogen.
Belastingen
Aruba heeft in 2023 met het Belastingplan 2023 een eerste goede stap gezet om het belastingstelsel robuuster te maken. Het stelsel van indirecte belastingen blijft echter versnipperd, en daardoor onnodig complex. Het College Aruba financieel toezicht (CAft) blijft, conform het Landspakket en aanbevelingen van het IMF, aanmoedigen om het stelsel van indirecte belastingen te vereenvoudigen en de eerder aangekondigde belasting op toegevoegde waarde (btw) op korte termijn in te voeren. Een eenvoudiger stelsel komt ook de belasting compliance ten goede. Het is van belang dat Aruba de belasting compliance verhoogt, zodat de lastendruk eerlijker wordt verdeeld en er extra begrotingsruimte ontstaat voor groeibevorderende investeringen.
Zorg en sociale zekerheid
Door demografische ontwikkelingen zullen, bij ongewijzigd beleid, de uitgaven aan de zorg en het ouderdomspensioen verder stijgen en ontstaan er in de toekomst tekorten. Voor de beheersing van de zorguitgaven overweegt de Algemene Ziektekosten Verzekering (AZV) een uitgavenkader. Het CAft staat in beginsel positief tegenover een uitgavenkader, zodat wanneer de economie in de lift zit surplussen worden opgebouwd en dit als buffer fungeert bij economische tegenwind. Het is wel van belang dat het uitgavenkader niet te ruim is en strak wordt gehandhaafd zodat de groei van de zorguitgaven wordt getemperd. Juist nu er enorme overschotten zijn, adviseert het CAft maatregelen te treffen om de zorg en sociale zekerheid betaalbaar te houden voor toekomstige generaties.
