Spiel, spiel ta ken ta mas bunita den pais?
Spiel, spiel ta ken ta mas bunita den pais?
Un mucha chikí mes ta sak’e sòm, ku Minister di Finansas, ke adorá su mes komo salbadó di pais. Maske si e mester saka mentira pa hasi esei.
Na promé luga proyektonan di wellness, esta di prevenshon amplio, a keda ehekutá ku eksito! Meta di prevenshon ámplio ta entre otro, pa stimulá hende pa biba salú dor di siña e hende komé salú pa evitá malesa, manera nos a hasi ku e proyekto ‘Kunukito” na diferente skol, kas di kuido i den barionan na Kòrsou. E proyekto a siña hende kiko kome, kon kushiná salú i kua bèrduranan e por planta pa baha su gastu di kuminda. E òrganisashon di salú PAHO a haña e proyekto asina bon, ku e la pidí pa dokument’e. Mayoria di e proyektonan aki ta den funshon.
Ademas a desaroyá un wil di kuminda lokal, ku te awe e ministerio di GMN ta usá pa informá públiko riba prevenshon di malesanan manera obesidat, diabetis i preshon haltu. Tambe a ehekutá proyektonan pa stimulá hende pa kana i guia mamanan ku resien a duna lus i tabatin programanan di konsientisashon na radio i televishon. A kuminsá ku desaroyo di un sistema di informashon di salú . Entre 2018 i 2020 e proyektonan aki a kosta un total di 2 mion. No lubidá ku den mes periodo país ta paga 1.2 bión na kuido basá riba malesa i no tabata hasi nada na prevenshon.
Minister Silvania ta ‘lubidá’ di informá den su ataké riba sra. Römer, ku sra. Römer a baha mei mei di 2020 durante di e pandemia mundial di covid, i ku tabtatin 2 minister den funshon despues di dje, esta sra. Zita Jesús- Leitu (PAR) pa un aña i sra. Dorothy Janga (MFK) di su partido pa dos aña ku por a ehekutá e proyekto di Totolika. Kiko a sosodé den e añanan ei? Su partido ta sintá for di yuli 2021 riba e stul di GMN.
Di forma engañoso e ta hasi komo sifuera fondonan di e presupuesto di GMN a keda usá pa e proyekto di Wellness. E sa bon bon ku e fondonan pa Wellness ta SVB ku konformé Lei di Seguro Basiko a pone fondo disponibel pa prevenshon. Kemen e proyektonan di prevenshon, esta wellness, no tin nada di haber ku Totolika. Esmas, e proyeto di Totolika ku a kuminsá na 2015 bou minister Whiteman. Römer a sigui kana ku ne i a pon’e riba presupuesto despues di aprobashon di Konseho di Minister. Basa riba un konseho di Departamento di Finansas, Römer a hasi e fundashon un kantidat di pregunta ku nan a kontesta ekstensamente. Debí na e pandemia di Covid masha hopi proyekto a para ketu i Römer a baha mei mei di 2020 i mei mei di pandemia i a laga debidamente informashon riba tur proyekto atrás. Kiko a sosodé despues?
Nos ta bolbé puntra: a siguí minister Leito (1 aña) i Minister Janga (2 aña). Kiko a sosodé tur e tempu ei? Entretantu minister Silvania ta partisipá den yen stunt polítiko. Mientrastantu miones ta keda gasta na kuido di malesa -600 mion pa aña- pero nada ta keda hasí pa prevení malesa i sufrimentu di nos pueblo…sero prevenshon, nada, niets!
Minister Silvania, no ta den fabula, ‘sprookje’, so kos ta kaba malu ku banidosonan ‘ijdeltuiten’, tin un dicho bieu ku ta bisa: ‘maske kon lihé mentira ta, bèrdat ta kue na kaminda’!
Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is het mooiste van het land?
Het is kinderlijk eenvoudig om het doel van de minister van Financiën om zichzelf te verheerlijken als redder van het volk door te hebben. Hij schroomt daarbij niet voor leugens. Allereerst zijn er meerdere wellness projecten, dat is preventie in brede zin, doorgevoerd. Bij preventie gaat het er onder andere om, om mensen gezond te leren eten om ziekte te voorkomen, zoals het geval was met het Kunukitu projekt dat vele scholen, tehuizen en mensen geleerd heeft wat gezond eten is, hoe je het kookt en hoe je zelf groenten kunt planten. Die projecten bestaan er nog. Dat is gepaard gegaan met het verder ontwikkelen van een lokaal toegespitste voedselschijf, die het ministerie van GMN nog altijd gebruikt om het publiek te informeren over de preventie van verschillende chronische ziektes. Verder waren er projecten om mensen te stimuleren om meer te bewegen en om jonge zwangere moeders te begeleiden, om een paar voorbeelden te noemen. Ook zijn er diverse inspanningen gedaan om een gezondheidsinformatiesysteem op te zetten. Tussen 2018 en 2020 hebben deze projecten bij elkaar plus minus 2 miljoen gekost.
Daarnaast “vergeet” Silvania te melden dat oud-minister Römer midden in het jaar 2020 tijdens de covid-pandemie is afgetreden en er daarna twee (2!) andere ministers over een tijdsbestek van drie (3) jaar zijn geweest, waaronder één van zijn eigen partij, die welk project dan ook hadden kunnen financieren en uitvoeren. Zijn partij zit al sinds junilpoende 2021 op de stoel van GMN.
In strijd met de waarheid doet hij voorkomen dat er fondsen van de begroting van GMN, van de zogenaamde kapitaaldienst, bedoeld voor Totolica zijn aangewend voor de wellness en preventieprojecten. Dat is iets wat op grond van de wet niet eens kan. Het is wettelijk niet toegestaan om fondsen bedoeld voor investeringen gebruiken te gebruiken voor lopende projecten. Wellnessprojecten zijn dan ook door de SVB op basis van de landsverordening Basisverzekering Ziektekosten gefinancierd. De wellness projecten hebben dus nimmer de uitvoering van het Totolica project, dat juist na jaren stil te hebben gestaan door Römer op de begroting is gebracht, na goedkeuring daarvoor van de Raad van Ministers te hebben gekregen, gedwarsboomd. Op grond van een advies van het ministerie van financiën heeft Römer vragen aan Totolica voorgelegd, die deze heeft beantwoord. Door de Covid-pandemie is van alles stil komen te liggen. Dit project was in 2015 opgestart door Minister Whiteman, doorgezet door minister Römer. Na het aftreden van Römer midden in deze epidemie is ze opgevolgd door minister Leito (1 jaar) en die is opgevolgd door Minister Janga (2 jaar!) en nu Silvania al 8.5 maanden. Wat is er in al die tijd gebeurd? Inmiddels doet de minister vrolijk mee met allerlei verkiezingsstunt projecten en worden miljoenen uitgegeven aan curatieve zorg. Zero preventie, nada, niets!
Minister Silvania, niet alleen in sprookjes loopt het slecht af met ijdeltuiten, een oud gezegde is, ‘al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel’.
