Cft: “Duna aprobashon di presupuesto 2024 prioridat”
Philipsburg – For di 2010, Sint Maarten no a logra niun aña aprobá su presupuesto na tempu. E aña aki, e situashon ta meskos. Debí na esei, ta falta un marko pa por hasi gastunan nobo i hasi invershonnan nobo. P’esei, Cft ta urgi gobièrnu pa yega mas pronto posibel na un presupuesto aprob á pa 2024.
Durante niun di e añanan for di e reforma estatal di 2010, Sint Maarten no a logra stipulá su presupuesto promé ku 15 di desèmber di e aña presupuestario anterior. Cft tin algun aña ta ekspresá su preokupashon tokante di e retraso struktural ku tin den e entrega di e presupuesto aprobá, pasobra e presupuesto ta forma e base pa e outorisashon pa gasta fondonan i hasi e invershonnan nesesario. Ta di sumo importansia pa Sint Maarten implementá e plannan di enfoke ku a elaborá kaba pa mehorá e proseso presupuestario. Siguiendo e konseho di Cft, Konseho di Minister di Reino a pidi Sint Maarten pa aprobá e presupuesto 2024 mas pronto posibel, pero en todo kaso pa mas tardá riba 31 di mart 2024.
Kuido i fondonan sosial
Na final di 2022, e défisit kumulativo di e fondonan di kuido tabata ANG 274 mion. Ta antisipá ku e défisit aki lo sigui krese e añanan benidero. Sint Maarten ta trahando riba reformanan pa baha e défisit. Den e marko aki, lo por enfoká riba prevenshon i un kambio di e kuido i fondonan aktual for di kuido sekundario na kuido primario. Asina por evitá ku den futuro, pashèntnan mester di kuido sekundario mas kostoso. Reformanan ta krusial pa garantisá e pago di kuido i pa sigurá e akseso na kuido. Cft repetidamente a ekspresá su preokupashonnan tokante di e implementashon debido di reformanan. E echo ku ta posponé reformanan ta indusí na un situashon insostenibel ku konsekuensianan sumamente grandi pa e presupuesto di e pais.
Banda di esei, Cft tin preokupashon tokante di e previshonnan sosial, partikularmente tokante di e penshun di behes (AOV). Debí na e echo ku e populashon ta enbehesé kada bes mas, den e añanan benidero e kantidat di hende grandi ku derecho riba un pago di penshun lo oumentá hopi. Ta antisipá ku na 2029, e ingresonan di prima lo no ta sufisiente pa por kubri e pagonan di AOV. Cft ta konsehá e gobièrnu pa tuma medida pa pèrkurá ku e previshonnan di behes ta keda pagabel.
Invershonnan
Na 2023, Sint Maarten a presupuestá ANG 90 mion na invershon. Pa parti di esakinan, Sint Maarten a hasi un fiansa. Un parti konsiderabel di e invershonnan aki no a keda ehekutá na 2023, enkambio lo realisá nan e aña aki. Cft a pidi Sint Maarten pa tene e dato aki na kuenta na momentu ku ta elaborá e presupuesto pa 2024. Ademas, Cft a pidi Sint Maarten pa inkluí un agenda di invershon multianual, pa asina por tene kuenta ku e fondonan i e kapasidat di implementashon disponibel.
Cft: “Prioriteer vaststelling begroting 2024”
Philipsburg – Sinds 2010 is Sint Maarten er nog geen enkel jaar in geslaagd om tijdig zijn begroting vast te stellen. Ook dit jaar is de situatie niet anders. Hierdoor ontbreekt een kader voor het doen van nieuwe uitgaven en investeringen. Het Cft roept de regering daarom op om de begroting 2024 zo snel mogelijk vast te stellen.
Sint Maarten is er sinds de staatkundige hervorming in 2010 in geen enkel jaar in geslaagd om voor 15 december van het voorafgaande begrotingsjaar een begroting vast te stellen. Het Cft spreekt al een aantal jaren zijn zorgen uit over het structureel te laat aanleveren van de vastgestelde begroting. De begroting vormt immers de autorisatie voor het doen van uitgaven en noodzakelijke investeringen. Het is van groot belang dat Sint Maarten uitvoering geeft aan de reeds opgestelde plannen van aanpak tot verbetering van het begrotingsproces. De Rijksministerraad heeft Sint Maarten, op advies van het Cft, verzocht om de begroting 2024 zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk op 31 maart 2024 vast te stellen.
Zorg en sociale fondsen
Het cumulatieve tekort van de zorgfondsen bedroeg eind 2022 ANG 274 miljoen. Naar verwachting loopt dit tekort de komende jaren verder op. Sint Maarten werkt aan hervormingen om het tekort terug te dringen. Hierbij kan worden ingezet op preventie en een verschuiving van de huidige zorg en middelen van de tweede- naar de eerstelijnszorg. Dit kan voorkomen dat patiënten in de toekomst duurdere tweedelijnszorg nodig hebben. Hervormingen zijn cruciaal om de bekostiging van de zorg te garanderen en de toegankelijkheid van de zorg te waarborgen. Het Cft uitte meermaals zijn zorgen over de tijdige implementatie van hervormingen. Het uitstellen van hervormingen leidt tot een onhoudbare situatie met grote gevolgen voor de landsbegroting.
Daarnaast maakt het Cft zich zorgen over de sociale voorzieningen, met name over het ouderdomspensioen (AOV). Door de toenemende vergrijzing zal het aantal ouderen dat aanspraak maakt op een pensioenuitkering de komende jaren sterk toenemen. Verwacht wordt dat in 2029 de premie-inkomsten niet langer toereikend zijn voor de AOV-uitkeringen. Het Cft adviseert de regering om maatregelen te treffen, zodat de oudedagsvoorziening betaalbaar blijft.
Investeringen
In 2023 begrootte Sint Maarten ANG 90 miljoen aan investeringen. Voor een deel hiervan trok Sint Maarten een lening aan. Een groot gedeelte van deze investeringen is niet meer in 2023 uitgevoerd, maar zullen dit jaar tot uitvoering komen. Het Cft verzocht Sint Maarten om hier in de begroting 2024 rekening mee te houden. Ook verzocht het Cft Sint Maarten een meerjarige investeringsagenda op te nemen, zodat rekening kan worden gehouden met de beschikbare middelen en uitvoeringscapaciteit.

