KIKO TA PASANDO

E uniko kaminda ku bo ta haña tur informashon kompletamente gratis. Klik anto lesa. Manda tur loke bo ke pa wordu publika i invitashon pa kubri rueda di prensa na e Email: kikotapasando@outlook.com

GOBIERNU

CAft: “Probechá surplus pa pone e base na òrdu” / CAft: “Benut overschotten om de basis op orde te krijgen”

 

 

CAft: “Probechá surplus pa pone e base na òrdu”

Oranjestad – E añanan pasá, Aruba a logra surplusnan presupuestario konsiderabel, i a baha e ratio di debe. E desaroyonan aki ta positivo, sinembargo, Kolegio di supervishon finansiero di Aruba (CAft) ta enfatisá ku awor e pais mester probechá e oportunidat pa implementá reformanan i pa mehorá e kontrol di riesgonan. Esaki ta nesesario pa garantisá e finansas gubernamental i e resiliensia ekonómiko di e pais. E fundamentu bou di e kresementu ekonómiko espektakular ta frágil, pasobra pa gran parti e pais ta dependé di turismo.

 

Impuestonan

Apesar ku aña tras aña Aruba ta mustra ingresonan di impuesto kresiente, segun CAft ta nesesario – presisamente awor – pa aktuá prudente i kontroladamente. Aruba ta progresando den direkshon di finansas gubernamental duradero, aunke e fundamentu ta frágil. Segun Fondo Monetario Internashonal (IMF), for di 2025, e kresementu ekonómiko lo normalisá. Esaki ta nifiká ku e ingresonan di impuesto lo no sigui krese den e medida aki outomátikamente. Apesar ku den e añanan pasá a duna pasonan pa krea un sistema mas robusto, e sistema ainda ta fragmentá i kompliká. CAft ta bolbe konsehá pa investigá e posibilidat di simplifiká e sistema introdusiendo un sistema di btw, loke tambe ta benefisiá compliance. Ademas, CAft ta urgi pa revisá krítikamente e dedukshonnan pa asina ampliá e base imponibel. Asina tambe ta krea espasio pa bahada di tarifa.

 

E sektor informal, manera e vacation rentals – ku segun IMF ta representá 15 porshento di e bbp – ta mina compliance. Refuerso di Servisio di Impuesto ta esensial pa garantisá e ingresonan di impuesto, konsiderando e sistemanan antikuá i e falta di bista riba kumplimentu tributario. Un mihó koperashon ku Duana i Banko di Seguro Sosial, inkluyendo interkambio di datonan, por mehorá kumplimentu i kombatí froude. Banda di esei, CAft ta enfatisá ku kobro sentralisá di primanan i impuestonan pa Servisio di Impuesto por tin benefisionan konsiderabel.

 

Brecha den legislashon i regulashon

CAft ta urgi Aruba pa sera e brecha den legislashon i regulashon arubiano ku a deskubrí resientemente, ku ta trata di e outoridat di Minister di Finansas pa independientemente ahustá (redusí) impuesto riba salario i impuesto riba entrada. Segun interpretashon di CAft, akinan ta falta e ‘checks and balances‘ adekuá, pasobra modifikashonnan na e banda di gastunan mester di aprobashon previo di Parlamento, miéntras pa e banda di ingresonan esaki ainda no ta sufisientemente garantisá.

 

Siklo di presupuesto i hustifikashon

Un presupuesto debidamente stipulá ta forma e base pa bon maneho finansiero. E falta di un presupuesto stipulá pa 2025 no solamente ta limitá Parlamento den su tarea di kontrol, sino e tambe tin konsekuensianan direkto; sin presupuesto stipulá, Gobièrnu di Aruba no por kontratá fiansanan nobo. Esaki ta problemátiko, pasobra na 2025, Aruba tin un deber di amortisashon di aproksimadamente AWG 400 mion. Sinembargo, ainda no a planifiká tratamentu di e presupuesto. P’esei, CAft ta urgi Aruba pa yega na un presupuesto stipulá pa 2025 ku urgensia. Konseho di Minister di Reino tambe a urgi Aruba pa pèrkurá ku esaki sosodé. Aruba tin hopi retraso den e entrega di e informashon di hustifikashon. Ainda no a ofresé e kuenta anual pa 2019 na Parlamento.

 

Resiliensia

Apesar ku e ratio di debe di Aruba a baha te aproksimadamente 70 porshento di e bbp na 2024, e pais ta keda vulnerabel pa shòknan ekonómiko. Ademas, ta antisipá ku na 2025, e gastunan di impuesto lo representá 17 porshento di e presupuesto. Redukshon di debe kontinuá ta esensial pa apsorbé shòknan den futuro. Banda di esei, e progreso di e palabrashonnan ku Hulanda tokante di un marko di supervishon nobo (lei di reino) ta duna perspektiva riba gastunan di interes mas abou i mas espasio finansiero pa invershonnan

 

 

CAft: “Benut overschotten om de basis op orde te krijgen”

Oranjestad – Aruba heeft de afgelopen jaren aanzienlijke begrotingsoverschotten geboekt en de schuldquote verlaagd. Hoewel deze ontwikkelingen positief zijn, benadrukt het College Aruba financieel toezicht (CAft) dat het land nu de kans moet grijpen om structurele hervormingen door te voeren en risico’s beter te beheersen. Dit is noodzakelijk om de overheidsfinanciën en de economische weerbaarheid van het land te waarborgen. Het fundament onder de spectaculaire economische groei is broos omdat het land grotendeels afhankelijk is van toerisme.

 

Belastingen

Hoewel Aruba jaar na jaar groeiende belastinginkomsten laat zien, is het wat betreft het CAft noodzakelijk dat juist nu prudent en beheerst gehandeld wordt. Aruba maakt vaart in de richting van duurzame overheidsfinanciën, zij het dat het fundament broos is. Volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zal de economische groei vanaf 2025 normaliseren. Dit betekent dat de belastingbaten niet meer automatisch in deze omvang zullen stijgen. Hoewel in de afgelopen jaren stappen zijn gezet om het stelsel robuuster te maken, blijft het stelsel versnipperd en complex. Het CAft adviseert opnieuw om te onderzoeken of het stelsel vereenvoudigd kan worden door een btw-systeem in te voeren, wat ook de compliance ten goede komt. Het CAft roept daarnaast op tot een kritische herziening van aftrekposten om de belastinggrondslag te verbreden. Dit biedt tevens ruimte voor tariefsverlaging.

 

De informele sector, zoals de vacation rentals, volgens het IMF goed voor 15 procent van het bbp, ondermijnt compliance. Versterking van de Belastingdienst is derhalve essentieel om de belastingopbrengsten te waarborgen, gezien de verouderde systemen en het gebrek aan inzicht in belastingnaleving. Betere samenwerking met de Douane en Sociale Verzekeringsbank, inclusief gegevensuitwisseling, kan naleving versterken en fraude tegengaan. Daarnaast benadrukt het CAft dat een centrale inning van premies en belastingen door de Belastingdienst aanzienlijke voordelen kan opleveren.

 

Leemte in wet- en regelgeving

Het CAft dringt er bij Aruba op aan om een recent ontdekte leemte in de wet- en regelgeving van Aruba te dichten. Het gaat hierbij om de bevoegdheid van de Minister van Financiën om eigenstandig de loon- en inkomstenbelasting (neerwaarts) te mogen bij stellen. Het ontbreekt hier, naar lezing van het CAft aan de juiste ‘checks and balances’. Een wijziging aan de uitgavenkant dient immers vooraf door de Staten te worden goedgekeurd, maar voor de inkomstenkant is dit nog onvoldoende geborgd.

 

Begroting- en verantwoordingscyclus

Een tijdig vastgestelde begroting vormt de basis voor goed financieel beheer. Het ontbreken van een vastgestelde begroting voor 2025 belemmert niet alleen de controlerende rol van de Staten, maar heeft ook directe gevolgen: zonder vastgestelde begroting kan de regering van Aruba geen nieuwe leningen aangaan. Dit is problematisch, aangezien Aruba in 2025 een aflossingsverplichting van circa AWG 400 miljoen heeft. De behandeling van de begroting is echter nog niet gepland. Het CAft roept Aruba derhalve op om de begroting 2025 met urgentie vast te stellen. Ook de Rijksministerraad heeft Aruba hiertoe opgeroepen. Aruba loopt ver achter met de aanlevering van de verantwoordingsinformatie. De jaarrekening 2019 is nog steeds niet aangeboden aan de Staten.

 

Weerbaarheid

Hoewel de schuldquote van Aruba is gedaald naar circa 70 procent van het bbp in 2024, blijft het land kwetsbaar voor economische schokken. Bovendien nemen de rentelasten in 2025 naar verwachting 17 procent van de begroting in beslag. Verdere schuldafbouw is essentieel om toekomstige schokken op te vangen. De voortgang van afspraken met Nederland over een nieuw toezichtkader (rijkswet) biedt daarnaast perspectief op lagere rentelasten en meer financiële ruimte voor investeringen.

 

639114718427035"
639114718427035"