Pa mantené stabilidat apesar di un ambiente instabil, Mester atendé nos vulnerabilidat- i retonan struktural

No. 2025-058
Pa mantené stabilidat apesar di un ambiente instabil
Mester atendé nos vulnerabilidat- i retonan struktural
WILLEMSTAD/PHILIPSBURG — Nos union monetario a registrá un bon nivel di aktividat ekonómiko den 2025, impulsá pa prestashon fuerte den sektor di turismo. Den e periodo di e pronóstiko, ta premirá ku ekonomia lo sigui krese tantu na Kòrsou komo na Sint Maarten. No opstante, ainda ámbos ekonomia ta masha vulnerabel pa shòk eksterno. Kòrsou i Sint Maarten ta dos estado chikitu ku ekonomia habrí ku ta dependé di importashon. Komo tal, nan ta keda vulnerabel pa fluktuashon den demanda, preis di produkto básiko riba merkado internashonal i trastorno relashoná ku kambio di klima. Awor, ta bini aserka e oumento di tenshon geopolítiko den nos region entre Estádos Unídos i Venezuela. ‘Pa mantené stabilidat den un ambiente asina, mester tuma medida di maneho desidido pa oumentá nos resiliensia i kontribuí na kresementu sostenibel riba término largu,’ asina Richard Doornbosch, Presidente di Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten, ta splika den CBCS su Boletin Ekonómiko di desèmber 2025.
Krea resiliensia, rondoná pa mas i mas tenshon regional
Segun Doornbosch, si tenshon entre Estádos Unídos i Venezuela sigui eskalá, esei lo por afektá nos union monetario den forma di un oumento di preis di transporte i seguro marítimo, ménos konfiansa di invershonista, un kaida den aktividat turístiko i, spesialmente den kaso di Kòrsou, mas preshon komo resultado di un ola nobo di migrashon. Den kaso di un eskalashon moderá, por spera ku e efekto lo ta temporal. Pero Doornbosch ta atvertí ku si e shòk ta mas grave, por ehèmpel, si Estádos Unídos disidí di lansa un operashon riba suela venezolano, e efektonan por dura mas largu. Eksportashon turístiko lo baha mas tantu i finansiamentu eksterno lo debilitá, okashonando un kaida den nos reserva di divisa. Esaki ta suprayá e importansia di keda alerta, salvaguardá nos nivel di reserva, vigilá nos vulnerabilidatnan eksterno i mantené konfiansa di invershonista den nos ekonomia.
‘Pa bira mas resiliente, Kòrsou i Sint Maarten tin ku sigui traha riba nan kuadro fiskal. Mester krea espasio presupuestario i reserva, mantené un nivel sostenibel di debe, i sigui e práktikanan rekomendá internashonalmente pa estado chikitu den desaroyo,’ asina Doornbosch a enfatisá. Tin mester di un kuadro presupuestario sólido pa mediano plaso, basá riba proyekshon realístiko di entrada, ku límite di gastu fihá pa mas aña, i ku klaramente ta duna prioridat na infrastruktura resiliente. Tur esaki ta esensial pa gobièrnu por tin e espasio presupuestario nesesario pa por tuma medida pa stabilisá ekonomia ora e shòknan menshoná materialisá. ‘Un paso importante pa fortifiká maneho di finansa públiko ta di kuminsá usa proyekshon makroekonómiko den preparashon di presupuesto di gobièrnu. Asina, bo planifikashon finansiero lo ta mas na armonia
ku e desaroyonan ekonómiko premirá i bo siklo presupuestario lo bira mas efisiente i konfiabel. CBCS ta para kla pa ofresé e paisnan en kuestion tur asistensia nesesario riba tereno di análisis, pa asina kontribuí na e proseso ei’, Doornbosch a splika.
Na mes momento, riba plano doméstiko, un di e prioridatnan prinsipal ta di mehorá implementashon di e programanan di mas aña pa invershon di gobièrnu di ámbos pais. Generalmente, ora tin retraso persistente den proyekto di gobièrnu, invershonista privá ta pèrdè konfiansa i posponé nan invershonnan. ‘Si nos hisa nos kapasidat pa preparashon, destaho i implementashon di proyekto, entre otro hasiendo mihó uso di teknologia digital i asistensia tékniko di nos partnernan internashonal, esei lo yuda pa e gastunan presupuestá di kapital produsí adelanto real riba tereno di konektividat, servisio i resiliensia,’ asina Doornbosch ta rekomendá. Ta birando mas i mas urgente pa bini ku reforma pa garantisá sostenibilidat di tantu salubridat públiko komo e sistemanan di seguro sosial riba término largu, ya ku di otro manera, por yega e punto ku preshon demográfiko i oumento di kosto médiko no ta laga espasio mas pa hasi gastu produktivo.
Ademas di hasi finansa di gobièrnu mas sostenibel, si nos ke logra mas resiliensia, mester diversifiká ekonomia i traha riba mas konekshon regional. E ora ei, nos lo no dependé asina tantu mas di un grupo chikitu di sektor i merkado. Por ehèmpel, tin espasio pa fortifiká komèrsio bilateral entre Kòrsou i Trinidad & Tobago mediante un akuerdo komersial parsial ku ta kapitalisá e puntonan fuerte di ámbos pais. ‘Pa nos por probechá di esei, mester redusí e bareranan pa komèrsio di produkto i servisio ku por sirbi pa esun ekonomia komplementá esun otro. E bareranan akí por ta derecho di importashon òf di otro tipo. Tambe, mester yega na un mihó kooperashon riba tereno di duana i norma di kalidat, i yuda e empresanan kumpli ku e rekisitonan pa eksportashon. Esei lo amplia Kòrsou su base di eksportashon, fortifiká su kadena di suministro i hasi e pais ménos vulnerabel pa e shòknan ku por presentá den e merkadonan ku e ta dependé di dje tradishonalmente’, segun Doornbosch.
Kòrsou i Sint Maarten ta drenta aña nobo ku un ekselente perspektiva di kresementu, ku ménos inflashon i mihó pará pa por enfrentá shòk eksterno. No opstante, oumento di riesgo di siguridat den region, insertidumbre relashoná ku komèrsio internashonal i vulnerabilidat struktural ta moderá e perspektiva akí. ‘Ta importante pa sigui traha riba un agènda di maneho dirigí pa atendé ku e vulnerabilidat- i retonan struktural akí, pa asina kontribuí na mas resiliensia i kresementu duradero i inklusivo na ámbos pais di nos union monetario’, asina e Presidente di CBCS a konkluí.
E teksto kompleto di e Boletin Ekonómiko pa desèmber 2025 ta disponibel riba wèpsait di CBCS.
Willemstad, 16 di desèmber 2025
CENTRALE BANK VAN CURAÇAO EN SINT MAARTEN






