Hoofdlijnenakkoord i finansiamentu di Hospital Nobo Otrobanda (HNO)
Hoofdlijnenakkoord i finansiamentu di Hospital Nobo Otrobanda (HNO)
Partido Inovashon Nashonal (PIN) a tuma nota ku resientemente Gobernador di Kòrsou a disidí di pone un dekreto nashonal (landsbesluit) relashoná ku e asina yamá “Hoofdlijnenakkoord” na evaluashon di Rei (representá pa e órgano polítiko Konseho di Minister di Reino). Ku e “Hoofdlijnenakkoord” menshoná, Gobièrnu di Kòrsou ke regla e erfpacht i fiansa na HNO Vastgoed Maatschappij i tambe na HNO Transitie i Exploitatiemaatschappij. Esaki ta pasonan indispensabel pa mas pronto posibel Hospital Nobo Otrobanda por habri su portanan i brinda servisio di kalidat na pueblo di Kòrsou. E dekreto en kuestion a kana e kamindanan usual i ta disponé di un konseho hurídiko positivo di Departamento di Legislashon i Asuntunan Hurídiko (WJZ) di Kòrsou.
PIN a komprondé ku Gobernador di Kòrsou sinembargo ta di opinion ku e desishon en kuestion ta kai bou di “waarborgfunctie” di Reino i bou di Lei di Supervishon Finansiero. Simplemente bisá: segun Gobernador nos pais no por segurá medionan finansiero pa proyektonan grandi manera hospital for di invershonistanan institushonal den nos mes pais, manera fondonan di penshun i bankonan lokal. Konsekuensha di e manera di mira e asuntu di parti di Gobernador ta, ku gobièrnu- i no HNO Vastgoed Maatschappij i HNO Transitie en Exploitatiemaatschappij- lo mester tuma e fiansa, ku na su turno lo nifiká ku si gobiérnu hasi fiansa no ta sobra espasio mas pa fiansa pa invershonnan den proyektonan pa desaroyá ekonomia i krea kupo di trabou.
Opheshonnan di Gobièrnu
PIN a komprondé ku Gobièrnu ya a manda su opheshonnan kontra di e proposishon di Gobernador pa e no firma e dekreto pa Konseho di Minister di Reino i pa Raad van State. Na promé luga Gobièrnu a argumentá ku e hospital nobo no ta kai bou di e definishon “collectieve sector”, manera esaki ta formulá den e Lei di Reino riba Supervishon Finansiero i por konsekuensia e no ta kai bou di e lei menshoná. Pa un instituto kai bou di e lei konserní mester di un konseho di Central Bureau voor Statistiek (CBS) i e Gobièrnunan huntu mester disidí di pone e instansha bou di e sektor kolektivo. Un desishon asina no a ser tumá dor di e gobièrnunan te asina leu. Nunka Gobièrnu di Kòrsou tabatin intenshon di manehá un hospital of pa tin influensia direkto riba su maneho. En kambio, un hospital mester keda manehá profesionalmente i e tarifanan den futuro lo keda stipulá di forma independiente pa un Zorgautoriteit lòs for di Gobièrnu. Konsekuentemente, ni e asina yamá “Hoofdlijnenakkoord”, ni e fiansa ta kai bou di Lei di Supervishon Finansiero. No ta un tarea di Reino pa sòru pa finansiamentu di un hospital pero di Kòrsou. E Memorandum of Understanding firmá dor di Gobièrnu na 2013 ta mustra ku HNO Vastgoed i HNO Exploitatie Maatschappij por finansiá e hospital serka invershonistanan institushonal lokal. PIN ta sostené e opheshonnan ku gobièrnu kontra e desishon di Gobernador
Kontenido
Na opinion di PIN, trahamentu di un hospital pa nos pueblo ta netamente un tema na kua nos Gobièrnu i nos komunidat den su totalidat mester duna prioridat haltu, pa motibu ku probablemente kada unu di e 160.000 habitante den nos pais na un of otro momentu den su bida lo usa e servisio aki, sea pa su mes of pa un familiar. E tarea di salú publiko ta unu ku segun leinan di Reino i di nos pais ta nos propio responsabildat i konsekuentemente ta Gobièrnu su obligashon pa pueblo tin akseso na kuido hospitalario di kalidat.
Un hospital nobo ta mas ku un nesesidat, sigur ora nos tuma nota di e desaroyonan negativo relashoná ku e kuido hospitalario eksistente. E situashon di SEHOS ku ta operá den un edifisio no adekuá pa tempunan moderno, ta konosí. Tambe ta un hecho ku ta for di sèptèmber 2013 gobièrnunan di turno a mantené e posibilidat pa e entidatnan di HNO-Vastgoed i HNO-Exploitatie Maatschappij fia plaka di institutonan manera nos fondonan di penshun i bankonan lokal. E fondonan lokal (segun reglanan di Banko Sentral), por sierto, ta obligá pa invertí 60% di nan invershonnan den nos propio pais. Ku e invershonnan aki nos ta haña un invershon ekónomiko direkto den nos hospital i despues e interés ta bai pa nos mes fondonan di penshun tambe. Ademas ta yunan di tera ta traha na e hospital, institutonan i bankonan envolví.
Ta importante pa realisá ku no ta Gobièrnu sino HNO-Vastgoed i HNO-Exploitatie Maatschappij ta fia fondonan pa terminá nos hospital i ku e intenshon di e Hoofdlijnenakkoord ta pa simplemente regla ku e Vastgoed Maatschappij ta paga Gobièrnu e parti bèk di e promé fiansanan ku a bai den e hospital. Remarkabel ta tambe ku e mes konsorsio di fondonan di penshun i bankonan lokal a finansiá e hospitalnan na Aruba, Sint Maarten i Bonairu, sin ningun problema.
Pa lokual ta e suma du fiansa di 200 mion florin, for di e rapport “Tussentijdse Evaluatie HNO” di september 2016, ku na kuminsamentu di 2017 a ser entregá na Staten dor di e minister di turno, ya e ekspertonan a konkluí ku e kostonan a subi ku mas ku 100 mion i ku e investigadónan tabata teme pa un subida di 100% di e proyekto!
Prosedura
Den e prosedura ku ta sigui, e desishon di Gobernador pa pone e concept-landsbesluit tokante Hoofdlijnenakkoord na evaluashon di Konseho di Minister di Reino, ku ta obligá pa tuma konseho di Raad van State di Reino promé ku un desishon. Si e desishon di Konseho di Minister di Reino ta ku e ta di akuerdo ku Gobièrnu di Kòrsou, Gobernador mester firma e dekreto. Si Gobièrnu di Reino no ta di akuerdo, mester públika e desishon negativo.
Finansiamentu dor di Hulanda
E promé dos finansiamentunan di e proyekto di HNO, esta pa konstrukshon, IT, transishon, instrumentario ets. door di Hulanda na balor total di 421 mion florin a tuma lugá despues ku tur kos tabata prepará pa invershonistanan institutshonal di Kòrsou finansiá e proyekto.
Na e momentu aki no tin niun kompromiso di parti di Hulanda pa e medionan ku e proyekto falta. Esaki ta nifiká ku no tin niun seguridat di fiansiamentu via Ulanda. Na òktober próksimo e “second opinion” riba e business case di CMC ta keda klá; promé ku esei lo no tin konseho di Cft – pues ningun perspektiva riba posibel fiansa di fondonan for di Hulanda. Warda riba un mero posibilidat di fiansa di Hulanda ku en todo kaso lo yega lat no ta un opshon. Tur kontratista i otro dunadó di servisio ku ta traha riba e proyekto di HNO tin ku kobra pa por paga nan trahadónan ku ta traha ku alma i kurpa pa nos hospital nobo keda kla. Si no finansiá e proyekto rápido e konstrukshon lo pega, lokual lo a trese mas gastu, entre otro na multanan kuantioso di kontratistanan. Tambe gastu dòbel pasobra si no por kaba e edifisio lo mester paga daño i perhuisio (claims) plus paga pa tene Sehos mas largu tempu habrí. Esei netamente lo empeorá e situashon delikado di nos finansa públiko.
PIN ta di akuerdo ku Gobièrnu ku si Hulanda resultá di ta dispuesto pa finansiá, ku lo por hasi uso di e posibilidat aki.
PIN ta mustra riba e echo, ku e proyekto HNO ta un proyekto hopi kompliká i ku hopi aktor enbolbí for di 2013. Mester sòru pa tur trayekto yega huntu na e punto di transishon físiko di pasa di Sehos pa CMC pa despues sigui ku un trayekto di transishon di e personal, por medio di training pa traha ku sistemanan i proseduranan nobo ets, ku lo dura sigur un tres aña. Pin ke rekordá tambe su petishon pa un Enkuesta Parlamentario pa trese klaridat riba tur e desishonnan ku a ser tumá of no a ser tumá for di 2009 pa ku konstrukshon di hospital nobo i nan reperkushon pa e situashon ku e proyekto ta aden awor.
PIN ta warda e desishon di Konseho di Minister di Reino ku konfiansa.

