Gobiernu di Bonaire: Gobièrnu hulandes ofisialmente ta ofresé diskulpa pa pasado di sklabitut

Gobièrnu hulandes ofisialmente ta ofresé diskulpa pa pasado di sklabitut

Diskurso di Gezaghèber E. Rijna na okashon di un enkuentro tokante reakshon di gobièrnu hulandes riba e rapòrt di konseho ‘Kadena di pasado’,

Minister Van Gennip, apresiabel miembronan di Konseho Insular, diputadonan, otro presentenan i tambe tur ku ta sigui nos via e diferente medionan di komunikashon, bon dia.

Awe nos ta huntu pa motibu di un suseso spesial. E dia di awe ta bai den buki di historia komo e dia ku gobièrnu hulandes ofisialmente ta pidi diskulpa pa e ròl di estado hulandes den pasado di sklabitut. Nos tur a kaba mira e diskurso di minister presidente na Archivo Nashonal na Den Haag i mi ke gradesí spesialmente minister Van Gennip ku el a bini Boneiru pa personalmente trese e mensahe di diskulpa aki na nòmber di gobièrnu hulandes.

Sklabitut a laga marka profundo atras na nos isla. Marka  visibel, marka invisibel i ainda tur dia notabel. Pa generashonnan largu, hende ku nan a hasi katibu no tabatin perspektiva pa un futuro liber. Tòg nan a purba, kaminda tabata posibel, duna nan bida forma. Por ehèmpel hasiendo músika huntu i kanta kantika den kua nan por a ekspresá nan sintimentu tokante nan eksistensia. Barí – òf tambú manera nan ta yam’é na nos hermana isla Kòrsou – ta un ehèmpel di esaki. Barí ta tantu un género musikal komo un baile. Tabata usa solamente dos instrumento, e barí òf tambú i chapi, esaki kompañá ku batimentu di man i batimentu di hilchi di pia. Mayoria biaha hende muhé tabata pèrkurá pa kanto. Barí a desaroyá na e plantashinan kaminda katibu tabata traha. Teksto di e kantikanan tabata un lenguahe sekreto, di manera ku e katibunan por a komuniká ku otro tokante asuntu ku Shon, doño di plantashi, no tabatin mag di sa. Dòbel sentido ta un karakterístika importante di barí. Te ainda rònt di kambio di aña ta kanta den barí susesonan di e aña ku a pasa. Esun ku ta skucha mester paga bon tinu kiko ta e nifikashon real tras di e palabranan.

E diskulpa di gobièrnu hulandes awe ta leu for di dòbel sentido. Personalmente mi ta mira esaki komo un punto di salida pa enfrentá un periodo skur den nos historia komun. Nos mester duna e momentu spesial akí atenshon i tambe kontinuashon. Gobièrnu di Boneiru ta bai prepará un reakshon ofisial pa Den Haag.

Nos representantenan di pueblo ta bai den debate ku otro i nan lo prepará un reakshon apropiá. Ta inkluí den esaki konseho di entre otro Grupo di Diálogo Boneiru i otro ekspertonan riba tereno di pasado di sklabitut.

Grupo di Diálogo Boneiru a sali for di e aktividatnan di Hunta di Konseho Grupo di Diálogo Pasado di Sklabitut, ku ministerio di Asuntunan Interno i Relashon ku Reino a instituí dia 1 di yüli 2020. Meta tabata pa organisá un diálogo sosial amplio tokante pasado di sklabitut hulandes i influensia di esei riba nos komunidat di awendia. Tur seis isla di e parti karibense di Reino a forma un propio grupo di diálogo ku representantenan for di nan komunidat. Na Boneiru a hiba kòmbersashon ku entre otro habitantenan i organisashonnan sosial pa sondia i diskutí ampliamente opinion i sintimentu tokante pasado di sklabitut, i tradusí esakinan den un konseho. E tempu ei a presentá e konseho aki na Konseho Insular i a inkluí esaki den e Rapòrt di Konseho ‘Kadena di pasado’ di e Hunta di Konseho ku na 2021 minister di Asuntunan Interno i Relashon ku Reino a ofresé na Tweede Kamer na Hulanda.

Manera minister Van Gennip a sita, bonerianonan ku a kontribuí ku e grupo di diálogo no ta spera èksküs di Hulanda. Pa nan otro aspektonan di hustisia i pa egersé hustisia, ta muchu mas importante: bonerianonan ku a kontribuí ku e grupo di diálogo ta pordoná i ke rekonsiliashon ku hulanda. Akí ta duna hopi balor na ‘igualdat’ i ‘oportunidat igual pa desaroyo’. Esaki ta nifiká ku tur hende den Reino Hulandes, tambe na Boneiru, mester haña e oportunidat pa desaroyá nan talentonan i mester por invertí den un bon futuro.

Boneiru a skohe na 10-10-2010 pa bira parti di Hulanda. For di e fecha ei nos a sigui komo ‘munisipio spesial’. Esaki a trese kos bon pa nos den sentido di invershon di gobièrnu di Reino den entre otro mihó enseñansa, mihó kuido di salú i oumento di kalidat di otro benefisionan komun. Eliminashon di retraso sosial tambe tin atenshon, pero no ta tur boneriano a bai dilanti. Esei nos ta tende i mira diariamente.

E gesto ku gobièrnu hulandes ta hasi awe, ta nifiká algu distinto pa tur hende. Pa algun hende esaki ta un paso nesesario pa mehorá relashon, pa otronan ta trata di  asuntunan mas konkreto.

Den konseho di e grupo di diálogo nan ta pidi entre otro pa pone un fin na trato burokrátiko i muchu riba un distansia i tin biaha hasta ku deskonfiansa pa preokupashonnan ku ta biba na Boneiru. Desaroyo di konosementu na ministerionan na Hulanda di historia di Boneiru por kontribuí na esaki. Tin nesesidat pa un programa ku kua por superá den sentido amplio retrasonan na Boneiru. Ku konosementu di pasado i ku bista pa realidat lokal.        Asuntunan manera desaroyo di papiamentu, oumento di konosementu di historia propio i atenshon pa nos patrimonio kultural, ta di gran importansia pa esaki. Lo mi ke menshoná akí tambe ‘Grupo di trabou 1 di yüli’ ku Kolegio Ehekutivo a instituí i último tempu a hasi hopi trabou pa amplia konsiensia tokante pasado di sklabitut na Boneiru. Asina nan a organisá entre otro kaminata históriko, un kompetensia di poesia pa skol básiko, charla i anochi ku sine.

Laga pasado siña nos lès pa futuro. Laga nos komo ‘Komunidat’ i no den ‘Soledat’ sigui duna forma na nos isla. Pa hasi esaki, un relashon di igualdat ku Hulanda ta di gran importansia.

Despues di e programa ofisial akí, vários representante di partidonan ku ta okupá nan mes ku pasado di sklabitut bou di guia di presidente Sr. Nolly Oleana ta bai den kòmbersashon ku minister Van Gennip i represenante di Reino tokante kontinuashon i elaborashon di e rapòrt di konseho. E echo ku awor públikamente nos por diskutí e tópiko kargá akí ku otro, mi ta mira komo algu grandi.

Finalmente mi ke invitá boso pa awor ban mira i skucha un programa kultural ku ta hiba nos na nos pasado komun i nos futuro.

Pa siglonan i mundialmente, músika ta un manera pa ekspresá sintimentu i pa transmití storianan di bida. Músika ta uni nos tur.

Mashá danki.

Nederlandse regering biedt officieel excuses aan voor het slavernijverleden

19 december 2022

Toespraak van Gezaghebber E. Rijna ter gelegenheid van een bijeenkomst over de reactie van de Nederlandse regering op het adviesrapport ‘Ketenen van het verleden’,

Minister Van Gennip, geachte eilandsraadsleden, gedeputeerden, andere aanwezigen en ook allen die ons via de diverse media volgen, bon dia.

Wij zijn hier vandaag bij elkaar vanwege een bijzondere gebeurtenis. Deze dag gaat de geschiedenisboeken in als de dag waarop de Nederlandse regering officieel excuses aanbiedt voor de rol van de Nederlandse staat in het slavernijverleden. Wij hebben net allemaal de toespraak van minister-president Rutte bij het Nationaal Archief in Den Haag gezien en ik wil in het bijzonder minister Van Gennip bedanken dat zij naar Bonaire is gekomen om ook persoonlijk de excuses namens de Nederlandse regering over te brengen.

De slavernij heeft diepe sporen nagelaten op ons eiland. Zichtbaar, onzichtbaar en nog iedere dag merkbaar. Generaties lang hadden de tot slaaf gemaakte geen zicht op een vrije toekomst. Toch probeerden zij, waar het kon, hun leven vorm te geven. Bijvoorbeeld door samen muziek te maken en liederen te zingen waarin zij de gevoelens over hun bestaan konden uiten. De Barí – op zuster eiland Curaçao bekend als de Tambú –  is hier een voorbeeld van. Het is zowel een muzikaal genre als een dans. Er worden maar twee instrumenten gebruikt, de trom (barí/tambú) en de chapi, aangevuld met handgeklap en hielgestamp. Meestal zorgden de vrouwen voor de zang. De Barí ontwikkelde zich op de plantages waar de slaven werkten. De liedteksten waren een geheimtaal zodat de slaven met elkaar konden communiceren over zaken die de Shon, de plantage eigenaar, niet mocht weten. Dubbelzinnigheid is een belangrijk kenmerk van de Barí. Nog altijd worden rondom de jaarwisseling in de Barí de gebeurtenissen van het oude jaar bezongen. De luisteraar moet goed opletten wat er tussen de regels door écht wordt gezegd.

De excuses die vandaag zijn aangeboden door de Nederlandse regering zijn allesbehalve dubbelzinnig. Persoonlijk zie ik dit als een startpunt om een donkere periode uit onze gezamenlijke geschiedenis recht in de ogen te kijken. Wij moeten dit bijzondere moment aandacht en vervolg geven. Het bestuur van Bonaire gaat een officiële reactie naar Den Haag voorbereiden. Onze volksvertegenwoordigers gaan met elkaar in debat en bereiden een toepasselijke reactie voor. De adviezen van onder meer de Dialooggroep Bonaire en andere experts op het gebied van het slavernijverleden worden hierin meegenomen.

De Dialooggroep Bonaire komt voort uit de activiteiten van het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden dat op 1 juli 2020 is ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het doel was om een brede maatschappelijke dialoog te organiseren over het Nederlandse Slavernijverleden en de doorwerking daarvan in de hedendaagse samenleving. Alle zes eilanden van het Caribisch Deel van het Koninkrijk hebben een eigen dialooggroep samengesteld met vertegenwoordigers uit hun samenleving. Op Bonaire zijn gesprekken gevoerd met onder meer inwoners en maatschappelijke organisaties om de meningen en gevoelens over het slavernijverleden breed te peilen, te bespreken en te vertalen naar een advies. Dat advies is destijds gepresenteerd aan de Eilandsraad en is meegenomen in het Adviesrapport ‘Ketenen van het verleden’ van het Adviescollege dat in 2021 door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is aangeboden aan de Tweede Kamer.

Zoals minister Van Gennip citeerde verwachten de Bonairianen die hebben bijgedragen aan de dialooggroep geen excuses van Nederland. Voor hen zijn andere aspecten van Rechtvaardigheid en van het doen van Recht veel belangrijker, voor hen geldt: Vergeving van en Verzoening met Nederland. Er wordt veel belang gehecht aan ‘Gelijkwaardigheid’ en ‘Gelijke Kansen op Ontwikkeling’.

Dit betekent dat iedereen in het Koninkrijk der Nederlanden, ook op Bonaire, de kans moet krijgen om zijn of haar talenten te ontwikkelen en moet kunnen investeren in een goede toekomst.

Bonaire heeft ervoor gekozen om op 10-10-2010 onderdeel te worden van Nederland. Sinds die datum zijn wij verder gegaan als ‘bijzondere gemeente’. Dit heeft ons goeds gebracht in de zin van investeringen van de Rijksoverheid voor onder meer beter onderwijs, betere gezondheidszorg en het verhogen van de kwaliteit van andere gezamenlijke voorzieningen. Ook het wegwerken van sociaal maatschappelijke achterstanden heeft de aandacht, maar niet iedere Bonairiaan is er op vooruit gegaan. Dat horen en zien wij dagelijks. Het gebaar dat de Nederlandse regering vandaag maakt betekent voor iedereen iets anders. Voor sommigen is het een noodzakelijk stap om de verhoudingen te verbeteren, voor anderen gaat het om meer concrete zaken.

In het advies van de dialooggroep wordt onder meer gevraagd om een einde te maken aan bureaucratische, afstandelijke en soms zelfs wantrouwige behandeling van de zorgen die op Bonaire leven. Ontwikkeling van kennis bij de ministeries in Nederland van de historie van het eiland kan hieraan bijdragen. Er is behoefte aan een programma waarmee achterstanden op het eiland in brede zin ingelopen kunnen worden, met de kennis van het verleden en met oog voor de lokale realiteit. Zaken als de ontwikkeling van het Papiamentu, vergroten van kennis van de eigen geschiedenis en aandacht voor ons cultureel erfgoed zijn hiervoor van groot belang. Graag wil ik hier ook de ‘Werkgeroep 1 juli’ noemen die door het Bestuurscollege is ingesteld en de afgelopen tijd veel werk heeft verricht om het bewustzijn over het slavernijverleden op Bonaire te vergroten. Zo hebben zij onder meer historische wandelingen georganiseerd, een gedichtenwedstrijd voor het primair onderwijs, lezingen en filmavonden. Laat het verleden ons lessen leren voor onze toekomst.

Laten wij als ‘Samenleving’ en niet als ‘Alleenleving’ ons eiland verder vormgeven. Een gelijkwaardige relatie met Nederland is daarbij van groot belang.

Na dit officiële programma gaan verschillende vertegenwoordigers van partijen die zich bezighouden met het slavernijverleden onder leiding van voorzitter Dhr. Nolly Oleana in gesprek met minister Van Gennip en de Rijksvertegenwoordiger over het vervolg en de uitwerking van het advies. Het feit dat wij nu in alle openheid met elkaar dit beladen onderwerp kunnen bespreken zie ik als een groot goed.

Tot slot wil ik u uitnodigen om nu te gaan kijken en luisteren naar een cultureel programma dat ons meeneemt naar ons gezamenlijke verleden en de toekomst. Muziek is al eeuwenlang en wereldwijd een manier om uitdrukking te geven aan gevoelens en om levensverhalen door te geven. Muziek verbindt ons allemaal.

Mashá danki.

 

Share this page to Telegram

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: