Disertashon di Minister di Finansa pa aprobashon di kuenta anual 2019
Disertashon di Minister di Finansa pa aprobashon di kuenta anual 2019
Distinguido president, miembronan di Parlamento i mi kerido pueblo di
Kòrsou, un kaluroso bondia. Mi ta kontentu di tei bek pa asina informa nos
pueblo stima enkuanto e kuenta anual di 2019.
Awe mi ta para dilanti di boso pa informa i splika parlamento tokante e
kuenta anual di pais Kòrsou pa aña 2019. E kuenta anual 2019 no ta
solamente un relato finansiero, pero tambe un refleho di e maneho
finansiero ku a wòrdu hiba na aña 2019 bou di gabinete Rhuggenaath.
SOAB a duna un asina yama verklaring di oordeelonthouding (= abstene
di duna un opinion) enkuanto e eksaktitut (getrouwheid) di e relato anual
2019 i un desaprobashon (afkeuring) enkuanto e legalidat finansiero
(rechtmatigheid) di e relato anual 2019. E motibunan di e verklaring
negative di SOAB/ARC ta entre otro:
• E echo ku den 2019 a gasta Naf 97,3 mion ku no tabata hinka den e
presupuesto ku parlamento a aprobá. Aki mi ke para ketu riba lo
sigiente: awe hopi di esnan ku tabata de kabinete Rhuggenaath na
2019 ta reklama ku a paga bashi premie sin ku esaki tabata hinka den
e presupuesto ku a wordu aprobá dor di Parlamento. Wel-Wel pueblo,
mundu tin su bueltanan, paso awo tur hende por tuma nota ku na 2019
a husa Naf 97,3 mion sin ku esaki tabata den e presupuesto aprobá.
Nos sikiera a hinka den e presupuesto 2025 (den e toelichting i e Nota
van Financiën) ku nos tin e intenshon pa mas tant uku ta posibel draai
bek tur lokual a kita for di ambtenarnan i fundashonan ku ta wordu
supsidia, den kaso ku finansas publiko ta permiti esei. Anto ta
eksaktamente esaki nos a hasi door di duna sikiera algu bek via e bashi
premie. Nos a duna algu bek na esnan ku tabata solidaridario den
tempu di mester, kual ta nos ambtenarnan, gelijkgestelden i esanan ku
ta traha na fundashonnan ku ta wordu subsidia. Nos kurason ta bati pa
nan, pesei despues di hasi e analisis nesesario, nos a duna e bashi
premie. E bashi premie aki a wordu inkorpora kaba den un presupuesto
supletorio 2025 ku lo bai Raad van Advies asina ku Hulanda duna su
aprobashon final pa e refinansiamentu di Naf 82 mion enkuanto e
fiansa ku lo vense 15 oktober 2025. E extra gastunan di Naf 97,3 mion
na 2019 kual no tabata hinka den e presupuesto aprobá ta demostra
ku sa sosode ku un gobiernu pa diferente motibu ta hasi gastunan ku
no ta presupuesta. A yega di papia over di e tema aki na varios
okashon den e sala di parlamento aki. Durante 2026 nos lo bini ku un
proposishon pa evita mas tantu ku ta posibel ku mester sobrepasa e
presupuesto aprobá. Enkuanto e punto aki mi ta enfatisa ku e total di
gastunan na 2023 ku a surpasá e presupuesto aprobá ta Naf 52,6
mion, esaki ta un mehorashon di Naf 44,7 mion kompara ku 2019, kual
klaramente ta demostra ku riba e punto aki tambe tin mehorashon den
e maneho finansiero di Pais Kòrsou.
• Otro punto ku a kousa e opinion negativo di SOAB I ARC ta e hecho
ku na 2019 tabatin funshonarionan ku a firma pa hasi sierto kompra di
produkto of diensten sin ku nan ta autorisá pa hasi esaki (esaki kemen
ku e persona no ta aparesé den e mandaatregister). Tambe pagonan
a wordu outorisá dor di un personan ku no a wordu designá pa hasi
esaki (e asina jama: betalingsordonnateur). Enkuanto e puntonan aki
ta trata di un suma di Naf 17,4 mion.
• Otro punto ta ku a paga Naf 39,2 mion na overdrachten sin ku tabatin
un akuerdo (beheersovereenkomst) firma pa e overdracht aki. Tambe
a paga NAf 256,8 mion na subsidie na diferente fundashon sin ku
tabatin un subsidiebeschikking firmá pa hasi esaki, es desir ku tabatin
un ilegalidat di NAf 296 mion. Den e audit 2023, e suma aki a baha ku
Naf 88 mion florin. Esaki a wòrdu logra dor di sòru pa e dokumentonan
nesesario manera subsidiebeschikkingen i beheersovereen-komsten’
tei presente na momentu di e audit i autorisa dor di e minister
responsabel.
• Tambe ta asina ku e legalidat finansiero di e suma di NAf 48,1 mion
enkuanto studieleningen no por a wordu establesé pa falta di
dokumentashon i un administratieve organisatie inadekua. Por
ehempel e pagonan ku a wordu hasi no semper a wordu registra den
e financiële administratie, pesei hopi bia no a manda aanmanning i
pesei den hopi kaso e debe a verjaard. Tambe ta asina ku no tin
dokumentashon di e betalingsregelingen ku a wordu sera ku diferente
hende. Hopi hende na Korsou ta kere ku antes ta depende di kua famia
bo ta bin bo ta haña un betalingsregeling of trato preferensial pa bo
studieschuld. E pòst ‘studielening’ a wòrdu limpia den e kuenta anual
di 2023, pesei a keda un duda di di solamente di 3 mion florin den 2023.
Esaki ta un bahada di 44.8 mion florin.
• Na aña 2019 tabatin duda riba e post “Materiële Vaste Activa” pa loke
ta trata e e konfiabilidat i legalidat di esaki na balor di 470.2 mion florin.
E motibu di esaki ta entre otro e echo ku diferente dokumento (faktura,
taxatierapport, kontrakt, etc.) no por a wòrdu entrega na SOAB (no por
a haña esakinan den archief). Den e audit di e kuenta anual di 2023, e
duda a bira solamente 7.9 mion florin i un duda den e beginstand di
“Tereno i edifisio” di Pais ku no por wòrdu kuantifiká (esaki ta data di
10-10-2010). E mehoransa aki a wòrdu logra dor di sòru pa e
dokumentonan nesesario tei presente. Es desir tabatin un mehorashon
signifikante enkuanto e konfiabilidat i legalidat di e post akin a balor di
462.3 mion florin. E mehoransa aki ta papia un palabra kla.
• Na aña 2019 tabatin duda riba e pòst ‘Verbruik van goederen en
diensten’ pa loke ta trata konfiabilidat i legalidat na balor di di 175.8
mion florin, dor di entre otro diferente dokumentonan (faktura, oferta,
bestelbon, kontrakt, etc.) ku no por a wòrdu entrega na SOAB/ARC na
momentu di e audit. Den e audit di e kuenta anual di 2023, e duda a
bira 8.5 mion florin. Esaki a wòrdu logra dor di a sòru pa e
dokumentonan nesesario ariba menshona tei presente. Un bahada di
e duda di konfiabilidat i legalidat di 167.3 mion florin.
Posishon finansiero
E kuenta anual 2019 ta reflehá un panorama negativo. E ekonomia real
di Kòrsou a baha ku 3.4% na aña 2019. E desaroyo ekonómiko di Kòrsou
a keda atras kompará ku e promedio di avanse den region Karibe den
2019.
E kobramentu di impuesto i kontribushon pa seguro sosial a keda atras
kompara ku presupuesto 2019. E intenshon pa oumentá entrada di
impuesto no a wòrdu realisá. Esaki a pone entre otro, ku e resultado di e
presupuesto pa aña 2019 ta sera ku un dèfisit negativo di 44.7 mion florin.
Na final di 2019 Pais Kòrsou ta keda ku un Eigen Vermogen (kapital
propio) negativo di mas o menos 377 mion florin.
Den mesun rosea mi ke indiká ku e kuentanan anual di aña 2022 i 2023,
bou di gabinete Pisas 2, ta duna un mehoramentu den e posishon
finansiero di pais kaminda e resultado di e presupuesto pa aña 2022 ta
sera ku un surplus di 31.7 mion florin i e presupuesto pa aña 2023 ta sera
ku un surplus di 15.8 mion florin. Tur esaki debi na e aktividatnan di
compliance di impuesto i kresementu di aktividatnan ekonómiko den e
area di turismo i konstrukshon/ infrastruktura.
Duna kuenta i transparensia
E kuenta anual 2019 a wòrdu kontrolá dor di Stichting
Overheidsaccountantsbureau (SOAB) i Kontroalaria General. E opinion
ku a wòrdu duna dor di Kontrolaria General riba e kuenta anual aki ta:
1. E kompromisonan finansiero i entrada- i gastunan na 2019 no a
sosodé konforme lei i demas reglanan fihá den lei (no tin legalidat
finansiero).
2. E kuenta anual no ta duna un bista konfiabel di posishon finansiero
di Pais riba dia 31 di desèmber 2019 ni di e resultado di aña 2019.
Tambe a wòrdu duna rekomendashonan kon pa mehorá e defisiensianan
den e kòntrol interno di pais. Nos a tuma e rekomendashonnan aki na
serio, i a kuminsa ku e implementashon di esakinan kaba den diferente
trajekto ku ta andando.
Tambe mi ke Indiká ku e kuentanan anual di aña 2020 te ku 2022 a wòrdu
kontrolá dor di SOAB i Kontraloria General, i a wòrdu aprobá dor di
Konseho di Minister i entre tantu a bai Raad van Advies pa konseho. Nos
ta verwacht di entrega tur e kuentanan annual aki e aña aki na Parlamento
pa nan wòrdu trata i aprobá.
Palabra final
Pa konklui mi ke gradisi boso komo parlamentarionan pa e rol krítiko ku
boso ta eherse den e proseso di presupuesto i den salbaguardia e
legalidat di e finansa públiko. Transparensia, duna kuenta i kolaborashon
ta e fundamentonan prinsipal riba kua nos mester sigui konstrui Korsou.
E kuenta anual di 2019 ta sera un kapitulo, pero tambe ta habri e porta pa
un fase nobo. Un fase den kua Kòrsou lo sigui traha pa bira un pais aun
mas saludabel finansieramente, sosialmente hustu i ekonomikamente
fuerte.
Gabinete Pisas 3 lo sigui traha pa hasi Kòrsou e pais ku nos tur ta anhelá.
Masha danki.

