Sr. Quincy Girigorie: Diskurso klousura aña parlamentario 2024/2025

Klousura aña Parlamentario 2024/2025
Sr Presidente awe lo mi ta un poko filosófiko den mi diskurso. Pero tin pasenshi
k’umi.
M’a lanta awe mainta i pensa riba demokrasia. Awe Parlamento ta sera su aña
parlamentario. Kiko e ta nifiká? E ta nifiká algu pa nos komunidat?
Parlamento den nos sistema demokrátiko ta e forma di representashon di “bos
di pueblo” di mas puru. 21 persona, skohí dor di komunidat, pa representá interes
di komunidat i funshoná komo “su bos”.
E tarea ei no ta unu leve, apesar ku den demokrasianan parlamentario rònt
mundu, e peso i enfoke prinsipal ta riba gobièrnu. P’e motibu ei, si bo puntra
kualke miembro den komunidat nombra 7 parlamentario, e tin difikultat. Si bo
bise nombra 3 Minister, e por hasi esei relativamente fasil.
Esei ta mas difisil ainda den un situashon manera nos ta awe, ku den
elekshonnan liber i transparente, 55% di nos komunidat votadó a duna su
konfiansa na un partido, ku awe tin un mayoria máksimo den parlamento.
Segun siensia, e promé karakteristiká di un demokrasia ta separashon di poder,
paso historia a demostrá, ku demasiado poder sentrá den un man, ta hiba na
habusu di poder. Hende tin tendensia di habusá ora no tin kontròl. Esei historia a
demostra.
Pa evitá esaki, e tarea di parlamento kompletu ta importante. Den un
situashon di un mayoria apsoluto den parlamento, Parlamento lo mantené
su tarea komo ko-legisladó di lei relativamente simpel, pero e tarea di
kontrolá gobièrnu lo bira un reto. Kontrolá e personanan di mas popular i ku
mas poder elektoral den pais i mustra nan riba nan fayonan ta difisil, mas
aun ora nan ta lidernan di bo mes partido.
Mi ta deseá forsa sinsero na koalishon, pa semper nan mantené nan tarea kla
nan dilanti. Boso tarea no semper lo ta fasil. E ta ponemi kòrda un diskurso di un
kolega akiden, kaminda di forma emoshonal el a rekonose di no ta di akuerdo ku
e direkshon ku e ta mira su partido i gobièrnu ta tumando. E ta tuma kurashi.
Pero pa motibu di e difikultat aki, e tarea di oposishon ta mas importante ku
nunka pa kontrolá gobièrnu. P’e motibu ei mi ta deseá forsa na koleganan di
oposishon. No semper e trabòu di kontrol ta popular, pero e ta sumamente
nesesario. Nan ta bisa ku “papiadó di bèrdat no tin stul pa sinta”. Den e epoka didesinformashon aki, nos ròl komo papiadó di e bèrdat i duna direkshon lo ta
nesesario.
Mi esfuerso ta pa den mi trabòu mi ta skèrpi, pero nunka enfoká riba hende, sino
riba e issue. Pero den nombra e issue, indudablemente lo mi trapa riba pianan.
Pero un biaha mas, no dirigí riba hende, sino riba issue i funshon. Nan ta bisa, si
bo ke hasi tur hende kontentu, bende Ice-cream. Na Kòrsou, nos tin ku siña hasi
e diferensia aki. Nos mester por ta habri pa krítika di nos funshonamentu i
funshon, paso ta esei ta un funshon públiko.
Krítika riba nos funshon ta inherente na nos tarea. Nos mester ta dispuesto na
duna kuenta i rason na komunidat. Si nos no por ku kritiká, nos mester buska
otro kos di hasi.
E último aktor ta esun hudisial. Trabou di organonan manera OM i Korte ta
super importante. Ròl independiente di organonan manera OM, Korte pa
defende interes di komunidat, kontra tin ora e poder ehekutivo, ta suuuuper
importante.
Un ehèmpel ta ‘Toeslagenaffaire’ na Hulanda, ku a toka hopi di nos hendenan.
Gobièrnu, sin tene kuenta ku interes di minoria, a trapa derechinan
fundamental di miembronan di komunidat i a destruí nan bida. Hasi pa nan bai
failliet, pèrde tur kos, pèrde nan yunan i nan bida. Ora nan a buska judansa,
inisialmente ni Korte no a kere nan.
Pues OM i Korte, asumí boso responsabilidat komo pilarnan pa defendé e pueblo.
Pa boso tambe ta konta: si bo ke ta popular, bende Ice-cream.
E dicho i prinsipio legal:
“Justice must not only be done, but must also be seen to be done” ta konta mas
ku nunka.
Pueblo NO ta sintiendo ku OM spesifikamente ta defendiendo nan interes. Kietut
di OM den kasonan manera CPR, Ennia, NO ta fortifiká e imahen. E realidat por
ta asta diferente, pero e echo ku e sintimentu ta biba, ta mas importante asta
ku e realidat. Ministerio Publiko spesífikamente mester realisá ku e tin un ròl
sentral, no polítiko, sino di trese balanse di hustisia den komunidat.
Fayonan manera a tuma lugaásiman pasa, kaminda OM ta akusá Ontvanger di
kos robes i despues tin ku rektifika, no ta yuda ku konfiansa den un epoka
kaminda hende no por hasi diferensia entre bèrdat i mentira.
Por último Prensa. E “di 4 pilar di demokrasia”.
Nos tur ta tumando nota ku e rol di Prensa rònt mundu ta bòu di preshon.
Kòrsou tambe. Medionan di komunikashon ta bayendo failliet, personahenan ta
usa retnan sosial pa duna informashon direkto i no Prensa i ta ataká Prensa pa
“chin chan kos” den korte pa fòrsa nan opinion riba komunidat. Ta usa
finansiamentu di propaganda pa afekta Prensa. Forsa na boso. Den nos realidat
komo Isla chiki, nos tin ku evaluá kon pa sòrú pa e di 4 poder den komunidat, no
pèrde su ròl, sino fortifiká esaki.
Na koleganan den sala i institutonan ku ta balansa demokrasia,
“Ban pa Bai”.
Nos tin un tarea pa nos komunidat. Komunidat ta verwacht esaki di nos, di
forma ferviente.