KIKO TA PASANDO

E uniko kaminda ku bo ta haña tur informashon kompletamente gratis. Klik anto lesa. Manda tur loke bo ke pa wordu publika i invitashon pa kubri rueda di prensa na e Email: kikotapasando@outlook.com

GOBIERNU

Cft a duna konseho riba begroting 2024. Minister di finansa a kontesta Cft siman pasa.

Cft a duna konseho riba begroting 2024. Minister di finansa a kontesta Cft siman pasa.
Aki bou por lesa un tradukshon na Papiamentu di e karta.
Apresiabel señora Ongering,
Pa motibu di bo karta di 1 di mart 2024 ku e referensia 202400029, kaminda bo a reakshoná riba e presupuesto aprobá pa 2024 i konsiderando bo karta di 22 di mart 2024 ku e referensia 202400042, Kòrsou ta reakshoná di e siguiente manera.
Bo reakshon ta konsistí di un huisio, un splikashon i un anekso. Bo preguntanan (i/òf komentarionan) relashoná ku e mesun tópiko ta agrupá, despues bo preguntanan ta kontestá segun tópiko.
Huisio
Kòrsou ta inkluí debenan den e presupuesto, pa promé biaha na 2024. Kòrsou ta presupuestá en total 133 mion florin na invershon na 2024, pa 72 mion florin finansiá ku fiansanan nobo atkerí di Hulanda. Gobièrnu ta splika e invershonnan planiá, pero ta falta un plan di invershon plurianual i un kombinashon ku e datonan di e Landspakket. Ademas, e presupuesto di Kòrsou ta sali for di e punto di un refinansiamentu di un amortisashon di 140 mion florin riba un fiansa ku ta vense na 2025. Refinansiamentu no ta regla eksplísitamente den Rft, loke ta pone ku Kòrsou ta obligá pa paga e fiansa aki bèk. Segun Cft, e posishon di likides di pais ta ofresé e oportunidatnan pa esaki, ademas Kòrsou lo benefisiá tambe di un redukshon aselerá di su kuota di debe nashonal. Cft ta konsehá Kòrsou pa adaptá e presupuesto na e punto aki i ta reiterá su yamada na Kòrsou pa presentá un plan di likides plurianual. Miéntras e plan di likides plurianual, i e rapòrt riba e sifranan (di debe) di e sektor kolektivo (konforme artíkulo 24 di Rft) ta falta, Cft no por husga bon si fiansanan nobo ta nesesario i si ta kumpli ku e kriterionan (inkluyendo e normanan di interes/ rentelastnorm) pa por hasi esaki. Cft ta hasi e siguiente rekomendashon riba e presupuesto aprobá: elaborá un plan di likides plurianual, riba kua base por evaluá e amortisashon i e posibel nesesidat di (refinansiamentu di) fiansanan.
Manera menshoná anteriormente, Kòrsou tin intenshon di inkluí refinansiamentu di e fiansa di 140 mion florin ku ta terminá na 2025 den e negosashonnan tokante refinansiamentu di e fiansanan di sosten di likides. Representantenan di e ministerio di BZK ya a risibí e informashon aki i lo diskutí esaki mas aleu den e próksimo simannan. E echo ku un refinansiamentu no ta reglá eksplísitamente den Rft no ta nifiká ku e no por sosodé. Un ehèmpel di esaki ta e echo ku e fiansanan di likides lo ser refinansiá a base di e akuerdonan ku ya a ser akordá entre e gobièrnunan di Kòrsou i Hulanda. Pues, si por realisá un refinansiamentu di e 140 mion florin ta dependé di e akuerdonan entre e gobièrnunan di e paisnan (Kòrsou i Hulanda) i, pues, no ta dependé di e huisio di Cft. Ta demostrá ku refinansiamentu ta sigur posibel den Rft, pa motibu di esaki nos ta konsehá Cft pa laga interpretashon di lei (Rft) na legislador. Despues di e negosashonnan ku Hulanda tokante e 140 mion florin, lo determiná e prosesamentu korekto di e 140 mion florin i despues lo inkorporá esaki den e presupuesto di 2025 (i e añanan despues).
Tokante e yamada di Cft pa usa e posishon di likides aktual pa redukshon aselerá di e kuota di debe nashonal, Kòrsou tin un opinion diferente. Esta ku bou di e sirkunstansianan aktual, mester usa e espasio di presupuesto i di likides pa impulsá invershonnan públiko ku urgensia. Den reakshonnan anterior, Kòrsou ya a referí na Fondo Monetario Internashonal (IMF) ku a hala atenshon riba invershonnan públiko ku ta (demasiado) abou. IMF a konsehá pa usa espasio di presupuesto i likides prinsipalmente pa stimulá kresementu ekonómiko via invershonnan públiko i no prinsipalmente pa amortisashon. E Komité di Evaluashon di Lei Nashonal di Supervishon Finansiero di Kòrsou i Sint Maarten di 2021 i Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) tambe a boga den nan respektivo opinionnan pa un enfoke integral di plaso promedio pa finansiamentu di presupuesto, ku énfasis riba invershonnan. Asta Cft a ekspresá su preokupashon pa e nivel abou di invershonnan públiko. Ademas, ta indiká un biaha mas, ku Konseho di Minister ya a disidí riba término, pa pasa pa un kuota di debe nashonal di 55%. Manera ya a deliberá ku bo i bo sekretariado, den otoño di 2024 lo elaborá un roadmap ‘redukshon di kuota di debe’, ku ta stipulá kon (entre otro ku ayudo di kompensashon di défisit i kresementu di GDP (Produkto Interno Bruto – Bruto Nationale Product) por redusí e kuota di debe nashonal na 55%. E roadmap menshoná tambe lo inkluí un plan plurianual (di mas aña) di likides i invershon (kaminda ta nesesario ligá na e landspakket). Pa kompletá kabalmente, ta señalá ku e resultado di e negosashonnan riba e debenan di likides i refinansiamentu di e 140 mion florin ta di sumo importansia pa e roadmap menshoná anteriormente. Implementashon di e roadmap menshoná lo tuma lugá durante 2025. Pa komplementá kabalmente, ta informá ku e kuota di debe nashonal ya ta mustra un tendensia pa baha (na e momentu aki 66%).
Pa loke ta trata e rapòrtnan tokante e sifranan (di debe) di e sektor kolektivo, lo siguiente. Resientemente CBS Kòrsou a tuma kontakto ku CBS Hulanda tokante e status di e rapòrtnan di e sektor kolektivo. For di e interkambio di informashon a sali lo siguiente:
● CBS Hulanda a enfatisá ku nan no tin fondo aktualmente pa implementashon di tareanan di raportahe di Kòrsou. Ministerio di BZK si a komprometé nan mes pa finansiá nan tareanan den kuadro di sosten den preparashon di e rapòrtnan. Pero, esei ta mas algu pa e añanan benidero i no pa e añanan ku ya a pasa.
● Segun CBS Hulanda, ta difísil pa indiká un tempu di reakshon adekuá pa CBS Hulanda. Revisá un fail kompletu kaminda no ta indiká e puntonan spesífiko di atenshon ta un tarea bastante grandi pa CBS Hulanda. CBS Hulanda a indiká ku por realisá revishon di e fail kompletu solamente di forma interaktivo. CBS Hulanda ta spera di bishitá Kòrsou den otoño di 2024 pa revisá e rapòrt di e sektor kolektivo di 2023 huntu ku CBS Kòrsou.
● Pa e informe aktual di e sektor kolektivo (2021/2022), CBS Hulanda lo analisá ainda kuantu tempu lo tuma pa kontestá kualke pregunta, pero esaki lo ta posibel solamente entrante aprel 2024. Ademas, CBS Hulanda a indiká ku e término ofisial menshoná den lei (1 di sèptèmber) no a demostrá di ta realístiko den pasado. CBS Hulanda mester krea tempu pa prepará. CBS Hulanda tin tambe su trabounan regular riba nan propio estadístikanan.
● CBS Hulanda a enfatisá ku nan no ke ehekutá tarea pa BZK. BZK a tuma kontakto ku nos tokante e implementashon di e Lei di Reino di Supervishon Finansiero. Minister di BZK mester determiná e sektor kolektivo di Kòrsou i promé ku hasi esaki, e ke sa tambe kua ta e konseho di CBS Hulanda. Ademas BZK tabata preokupá ku diferente pais den Reino tin diferente punto di bista i práktikanan, loke ta nifiká ku institutonan idéntiko den esun pais ta pertenesé na e sektor kolektivo i den e otro no. P’esei ta bon pa yega na akuerdonan (nobo) entre CBS Hulanda i CBS di e paisnan karibense. Segun CBS Hulanda, no ta tarea di CBS Hulanda pa kontrolá e otro CBS nan. Loke ta hasi mas importante ainda pa yega na bon akuerdonan di trabou, di manera ku BZK na Hulanda por asumí e konseho di CBS i paisnan Karibense den un forma bon balansá i ku kurason trankil, i asina determiná e sektor kolektivo di akuerdo ku Lei di Reino.
E obligashon legal di e sektor kolektivo tin tur atenshon di Kòrsou. Sin embargo, gobièrnu ta fasilitando e trayekto di konseho atministrativo, pero no tin influensia ora ku CBS Hulanda kompletá e proseso di sinkronisashon. CBS Kòrsou a presentá su rapòrt riba e sektor kolektivo 2021 na CBS Hulanda na mart 2023. E proseso di sinkronisashon ku CBS Hulanda pa yega na e rapòrt final 2021-2022 ta kanando ainda. CBS Kòrsou a komprondé via di un empleado di CBS Hulanda ku CBS Hulanda ta den konsulta ku Ministerio di BZK pa resolvé e puntonan di difikultat ei.
Nos ta haña inhustu ku Kòrsou ta wòrdu perhudiká aktualmente, miéntras ku e bala pa determiná e presentashon di e rapòrt di e sektor kolektivo 2021-2022 opviamente no ta den skochi di Kòrsou. Pronto nos lo diskutí e punto aki ku sekretario di estado di BZK, ku e meta pa establesé un método di trabou práktiko mas lihé posibel i pa Cft trata nos (futuro) petishonnan di fiansa mas lihé posibel. Manera a menshoná kaba, e plan plurianual di likides ku Cft a pidi lo ta inkluí den e roadmap ‘redukshon di e kuota di debe’.
Cft ta konsiderá importante pa Kòrsou implementá diferente kambio den e presupuesto. E disposishon rekomendá anteriormente pa Curaçao Medical Center (CMC) ainda no ta inkluí den e presupuesto, mientrastantu si a presupuestá supsidionan pa kubri e défisitnan den e schommelfonds di Banko di Seguro Sosial. Gobièrnu lo mester evitá e supsidionan aki. E entrada di impuesto riba salario, meskos ku e gastunan di personal, ta parse di ta kalkulá dimas a base di e realisashon di 2023. Finalmente, e presupuesto no ta kontené e reserva rekomendá anteriormente pa e solushon ENNIA ainda. Cft ta hasi e siguiente rekomendashonnan na e presupuesto adoptá:
1. E situashon finansiero prekario di CMC a hiba ku for di yüni 2020, hòspital no ta kumpli ku su obligashonnan di impuesto pa ku pais. Kòrsou a eliminá for di presupuesto e entrada ku mester a risibí pa interes i amortisashon pa e periodo 2024-2027 relashoná ku e fiansa otorgá na CMC, pero ainda no a haña ningun provishon pa e fiansa aki. Cft ta hopi preokupá ku e falta di medidanan struktural pa resolvé e situashon finansiero preokupante di e hòspital. Un desmantelashon di hòspital lo tin (ainda) implikashonnan grandi pa e presupuesto, spesialmente pa e fiansa otorgá. P’esei Cft ta konsiderá ku ta hopi importante pa bini un solushon struktural pa CMC den e aña fiskal 2024 i pa inkluí un provishon den e presupuesto. Duna un splikashon di e roadmap i e direkshon di e solushon pa e problemátika finansiero di CMC i adoptá un provishon pa e fiansa nashonal na CMC.
E ofisina di konsulta eksterno lo presentá un konsepto di su rapòrt na gerensia di CMC pa deliberashon pa fin di aprel 2024. Ta spera ku lo entregá e resultadonan final di e investigashonnan, inkluyendo e puntonan di desishon, pa medio mei na Konseho di Minister, pa medio di intervenshon di minister di GMN. A base di e desishonnan di konseho, lo determiná e posibel efekto riba e presupuesto nashonal (inkluyendo un posibel provishon riba e adelanto di CMC) i posiblemente lo ta inkluí den un presupuesto supletorio.
Pa kompletá kabalmente, ta indiká atrobe ku e amortisashon di e fiansanan tumá pa konstrukshon di e edifisio di hòspital ta wòrdu pagá aktualmente den su totalidat pa gobièrnu di Kòrsou (inkluyendo e interesnan). Pues, e amortisashon di esaki no ta dependé di e amortisashon di e adelanto di CMC pa CMC Vastgoed. Den e presupuesto nashonal di 2024, no tin amortisashon plurianual (Servisio di kapital) ni tasa di interes (servisio ordinario) tokante e adelanto di CMC (nota: e montantenan aki mester wòrdu pagá pa CMC Vastgoed na gobièrnu).
Tambe ta indiká un biaha mas ku SVB ya a inkluí e gastunan di hür ku CMC Vastgoed a kobra CMC Exploitatie den e presupuesto anual di CMC Exploitatie. Si CMC Exploitatie a paga e gastunan di hür pagá pa SVB na CMC Vastgoed, CMC Vastgoed lo tabatin sufisiente kapasidat di pago pa paga su debe na gobièrnu, di manera ku no ta nesesario pa inkluí ningun provishon den e adelanto di CMC. Naturalmente, e solushon di CMC lo tene sufisientemente na kuenta e retonan finansiero di e operashon di CMC, di manera ku e gastunan di hür pagá pa SVB na CMC Exploitatie no mester ser usá pa otro metanan pa CMC Exploitatie.
2. E problemátika di CMC ta parti di un nesesidat mas amplio di kambio den kuido na Kòrsou. E nesesidat aki ta demostrá dor di e echo ku Kòrsou lo oumentá for di 2025 e supsidionan presupuestá pa kubri e défisitnan den e schommelfonds di SVB. Segun Cft, Kòrsou mester enfoká riba implementá reformanan ku ta evitá défisitnan na e schommelfonds. Cft ta indiká ku, en parti den e landspakket, a hasi diferente proposishon di maneho pa prevení défisit den término kòrtiku. Cft ta preokupá ku e urgensia pa implementá e medidanan aki ta insufisiente.
Na e momentu aki Minister di SOAW ta evaluá e medidanan spesífiko den e landspakket tokante seguridat sosial, despues lo diskutí esaki den Konseho di Minister pa medio di intermediashon di Minister di SOAW. Lo mi kompartí bo preokupashonnan ku e Minister di SOAW.
Banda di e medidanan spesífiko di landspakket tokante di siguridat sosial, SVB a tuma un kantidat di medidanan adishonal (òf relata na SVB). Via e agènda di implementashon e landspakket lo supervisá e medidanan spesífiko aki i raportá tokante esakinan. E medidanan adishonal ku SVB a tuma ta trata:
1) Invershonnan kontinuo ku ta tumando lugá pa amplia e kapasidat di e implementashon di kontrolnan material, ku ta kondusí na un supervishon mas skèrpi di legalidat i efisiensia di pago di onderstant.
2) Kumplimentu estrikto di e kontrol di suministro di e provedónan di kuido médiko, basá riba e prinsipio ku ‘oferta ta krea demanda’.
3) Envolvimentu aktivo di SVB den un grupo di trabou, establesé pa Minister di Salubridat Públiko i Medio Ambiente, pa promové e kuota di merkado di remedinan genériko (maneho di supstitushon).
4) Partisipashon na e Konsulta di Farmacotherapeutisch (FTO) komo parti obligatorio di e akuerdo entre e preskribidónan i SVB. E akuerdo aki ta enfatisá e importansia di koperashon i interkambio di konosementu di provedónan di kuido pa oumentá e kalidat di e komportashon di preskripshon i gastunan di remedi. Manera e maneho di supstitushon, e medida aki ta originalmente derivá for di e rekomendashonnan di TMFZ manera stipulá den e Dekreto Nashonal riba kriterio adishonal pa e kontratonan di kuido (P.B. 2019, no. 28).
3. Cft ta konstatá un posibel kalkulashon dimas den e kalkulashon di entrada di impuesto riba e salario di mas o ménos 25 mion florin. E nivel di e ganashi aki, apesar di e kresementu ekonómiko den 2022 i 2023, ta keda stabil, alrededor di 400 mion florin. Si un kambio den maneho, e oumento na 425 mion florin na 2024 no ta parse realista. Cft ta rekomendá Kòrsou pa revisá e kapasidat fiskal, partikularmente e kalkulashon di e tipo di impuesto direkto, den OBW, basá riba e sifranan di realisashon di 2023 i e kalkulashon di kresementu mas resien. Suponé ku e kantidat di impuesto riba salario presupuestá baha na un forma signifikativo segun e nivel di añanan anterior (aproksimadamente na 400 mion florin), a ménos ku tin motibu fundá pa desviá di esaki.
E entrada di impuesto realisá pa e promé kuartal di 2024 ta konosí. Ta bon pa menshoná aki ku pa e promé kuartal di 2024 tabatin un presupuesto hopi ambsioso. Na 2023, a realisá un entrada fiskal di 362,5 mion florin den e promé kuartal. Pa e promé kuartal di 2024, a presupuestá un entrada fiskal di 400 mion florin, mas ku 10% mas tantu ku e realisashon di 2023. E realisashon den e promé kuartal no ta ménos ku 402,4 mion florin, pues 2,4 mion florin mas ku loke a presupuestá. E logro aki ta mas impresionante ainda si tene na kuenta e echo ku e interes di impuesto riba ganashi durante aña fiskal 2023 a baha di 22% pa 15% pa e promé 500.000 florin di ganashi ku mester paga impuesto riba dje. Pa dia 2 di aprel último, por ehèmpel, mester a entregá e deklarashon provisorio di impuesto riba ganashi di aña 2023 i paga e impuesto ku debe. Te ku 2 di aprel, Servisio di Impuesto a risibí 15.332 deklarashon preliminar pa aña 2023. Un total di 71,2 mion florin ta indiká na impuesto riba ganashi ku debe. Na 2023, a presentá 14.431 deklarashon preliminar di impuesto riba ganashi pa aña 2022 puntualmente, ku un kantidat total di impuesto riba ganashi ku debe di 71,1 mion florin. Si seguidamente kompará e komportashon di pago di e aña aki ku esun di aña pasá, ta mira un gran diferensia: aña pasá, di e 71,1 mion florin deklará, a paga puntualmente un kantidat di 45,8 mion florin (64,4%). E aña aki, a paga puntualmente i forma un kantidat di 60,5 mion florin (85,0%) di e 71,2 mion florin deklará. Un mehorashon hopi konsiderabel den e komportashon di pago. Pasobra e kontribuyentenan tabatin te 2 di aprel pa paga nan impuesto riba ganashi, un parti signifikativo di e impuesto riba ganashi di 2023 a ser risibí na komienso di aprel di 2024. Komo resultado, e realisashon di e impuesto riba ganashi di luna di aprel 2024 lo ta mas haltu ku e impuesto riba ganashi presupuestá pa aprel 2024.
Den e último lunanan, a duna hopi publisidat na e konsekuenshanan ku por tin si e deklarashon di impuesto riba ganashi no ta presentá na tempu i si e impuesto debí no ta pagá na tempu. Resientemente, varios empresario a keda kondená penalmente na kastigu di prizòn kondishonal pa motibu di no a presentá deklarashonnan di impuesto riba ganashi (na tempu). Ademas, Servisio di Impuesto a anunsiá e aña aki pa promé biaha ku lo imponé aanslag adishonal ku un multa basá riba e deklarashon preliminar. E promé impreshon ta ku e akshonnan di kumplimentu aki a duna resultado visibel.
Ta bon pa menshoná ku e impuesto riba salario ta 8,4 mion mas haltu ku loke a presupuestá pa e promé kuartal di 2024. Esaki ta konta tambe pa e impuesto riba benta, ku ta 9.7 mion florin mas haltu ku presupuestá (promé kuartal di 2024).
E entrada di OZB ta mas abou ku loke a presupuestá (-/-11,5 mion florin). E entrada mas abou pa OZB ta spliká dor di e echo ku na momentu di elaborá e presupuesto a tuma komo punto di partida ku na mart lo a kuminsá ku imposishon di e aanslagnan riba OZB pa 2024. P’esei, a antisipá un entrada di OZB mas haltu ya for di mart. Entretantu, e imposishon di e aanslagnan di OZB a kuminsá na aprel. Pa e presupuesto di 2024, esaki ta nifiká solamente un kambio di entrada di OZB den 1 luna. Ainda ta spera ku lo logra e entrada presupuestá pa OZB pa 2024.
E entrada di e primanan sosial na benefisio di SVB durante e promé kuartal ta un suma di 234,7 mion florin kompará ku un entrada presupuestá di 220,9 florin. Pues, aki tambe un resultado positivo di 13,8 mion florin (6,2%) riba e presupuesto di 2024.
E entrada di impuesto realisá pa e promé kuartal di 2024 no ta duna motibu pa kambia e kalkulashonnan pa LB/IB i OB den e presupuesto aprobá pa 2024. Pa motibu di kompletá kabalmente, ta indiká ku e kalkulashon fiskal ta keda supervisá kontinuamente i si ta nesesario, ta wòrdu adaptá di akuerdo ku e sifranan di realisashon.
4. E presupuesto ta mustra un oumento struktural den e gastunan di personal. E ta inkluí entre otro resultado di e aplikashon retroaktivo na 2019 i 2020 di e indeksashon salarial i asignashon di oumentonan salarial. Ademas, e presupuesto ta sali for di e punto di un espasio konsiderabel di vakatura. Apesar di e kambionan aki, ta parse ku tin un kalkulashon dimas di e gastunan di personal, ya ku nan ta oumentá for di 413 mion florin na 2023 (realisashon) pa 505 mion florin na 2024 (presupuesto). Cft ta pidi Kòrsou pa splika kon e gastunan di personal presupuestá pa 2024 ta konektá ku e realisashon di 2023. Revisá e kalkulashon di gastunan di personal basá riba e sifranan di realisashon di 2023.
Relashoná ku e gastunan di personal, e siguiente tabèl ta duna informashon ku e kalkulashon mas haltu di salarionan (ekskluyendo gastunan sosial i primanan di penshun) kompará ku 2023 ta referí solamente na (1) indeksashon di salario, (2) pago di trede/lùmpsùm i (3) vakaturanan ku mester yena).
5. E gastunan di interes (rentelasten) ta hopi mas haltu ku e añanan anterior. Esaki ta konsekuensia prinsipalmente di e interes mas haltu riba e fiansa di sosten pa likides. Basá riba e presupuesto, CFT ta spera ku Kòrsou lo yega e norma di interes di RFT na 2024. Hulanda na igual manera a bisa pa kombertí e debe aktual di sosten di likides di korto plaso den un fiansa di largu plaso na un tasa di interes mas abou, ora e solushon pa ENNIA a ser evaluá pa ekspertonan hulandes komo finansieramente sólido i sostenibel. E evaluashon aki ta tumando lugá awor. Kòrsou tin gran benefisio si logra risibí un tasa di interes (mas) abou. No solamente pa evitá e tasanan di interes haltu, otro gastunan públiko produktivo, pero tambe pa evitá posibel ekseso di e normanan di interes finansiero.
E presupuesto ta mustra surplus den e servisio regular pa e periodo 2024-2027. E surplus lo subi di 19 mion florin na 2024 pa 66 mion florin na 2026, pa despues, na 2027, e lo baha na 32 mion florin pa motibu di e inisio di e solushon di ENNIA. For di 2027, e presupuesto ta inkluí un transferensia anual di (máksimo) 30 mion florin pa motibu di e likidashon kontrolá di ENNIA. Un provishon pa akumulashon di e défisit ku ta pronostiká bou di e Fasilidat Máksimo (Pikfaciliteit), pa kua Kòrsou, komo parti di e solushon di ENNIA ta para garantia, ainda no ta prosesá den e presupuesto. Ta inkluí provishonnan pa e debenan ku ta spera bou di e solushon di ENNIA.
Entretantu Hulanda a evaluá e solushon Ennia i a yega na e konklushon ku e solushon ta finansieramente sólido i sostenibel. A base di esaki lo kontinuá ku e trayekto di refinansiamentu na fin di aprel 2024, kaminda ademas di e tasa di interes, tambe lo diskutí tokante e término i forma di e fiansa. E resultadonan di e negosashonnan lo ta inkluí den un presupuesto provisorio durante 2024. De echo, ta spera ku e interes nobo lo ta signifikativamente mas abou ku e interes aktual di 5,1%. Esaki no solamente lo tin un impakto positivo riba e gastunan total pa interes den e presupuesto (plurianual), pero tambe riba e norma di interes.
Manera ya a deliberá ku bo sekretariado, lo reservá un suma di 1,5 mion florin pa aña den e presupuesto supletorio di 2024 pa mas aña, pa e parti di e posibel saldo di e fasilidat máksimo ku Kòrsou ta para garantia p’e. Manera por mira den e deskripshon general ku ya Cft a duna, un reserva anual di 1,5 mion florin ta sufisiente pa paga e posibel saldo di e Fasilidat Máksimo na aña 2070. E montantenan reservá lo wòrdu inkluí den un seguro di kapital, ku lo wòrdu será na yüni 2024 (pues, despues ku e 1,5 mion florin a wòrdu inkorporá den e presupuesto supletorio).
Segun huisio di Cft, Kòrsou por konsolidá e surplusnan di e presupuesto aktual dor di hasi kambio na e puntonan aki. Ademas, si pais risibí un interes mas abou riba e fiansa di sosten di likides pa motibu di e solushon di ENNIA, Kòrsou por ekspandé su surplus na un nivel struktural di 0,5 pa 1,0 porshento di e Produkto Interno Bruto (PIB – GDP). Ku un surplus interno di 0,5 porshento di GDP, Kòrsou por mehorá su finansa públiko i tambe por kompensá e défisit preskribí. Riba nivel di 0,5 porshento, e surplus por wòrdu usá pa invershonnan adishonal.
Pais Kòrsou lo duna atenshon na e elementonan mas importante pa logra un kuota di debe di 55% riba su roadmap ‘redusí e ratio di debe’, menshoná anteriormente. Logra surplus (lesa: kompensashon di défisit) lo ta un elemento importante den e roadmap menshoná anteriormente. Hasiendo esaki, lo forma un maneho balansá entre logra surplus (=kompensashon di défisit), amortisashon di debe i hasi e invershonnan nesesario. Pa kompletá kabalmente, ta menshoná ku a logra un resultado positivo (=kompensashon di e defisit) durante e añanan 2022 i 2023. E resultado positivo sperá pa 2023 ta mas o ménos 70 mion florin.
Pa loke ta trata kompensashon pa défisit, Kòrsou ta indiká ku e Lei Nashonal di Supervishon Finansiero di Kòrsou i Sint Maarten (Rft), artíkulo 18, insiso 3 i 6, no ta imponé un rekisito riba e tempu di kompensashon pa défisit; ni e fecha di inisio ni e periodo di kompensashon pa défisit. Esaki tambe a keda konfirmá dor di e Dekreto di Konseho di Staten di 24 di novèmber 2020, no. 537. Den otro palabra, e periodo di un posibel e kompensashon pa e défisit ta tópiko di kordinashon atministrativo entre Kòrsou i Hulanda. E punto aki lo ser diskutí durante e próksimo konsultanan atministrativo.
Kòrsou a presupuestá strukturalmente 40 mion florin na entrada di tarifa di lisensia pa provedónan di wega di azar. Cft ta preokupá pa hopi tempu kaba ku e retraso di e proseso legislativo i a pidi Kòrsou pa atendé ku e riesgo aki den e presupuesto, si e kalkulashon aki no wòrdu realisá kompletamente pa 2024.
Korsou ta spera ku e Ordenansa Nashonal relashoná ku Weganan di Azar (LOK) lo drenta na vigor na mitar di e aña aki. Cft ta insistí riba un implementashon pronto di forma ku e ganashi presupuestá tambe por wòrdu realisá efektivamente den 2024 i den e próksimo añanan.
Pa di promé, un biaha mas, mi ta mira lo siguiente. Gaming Control Board (GCB), den antisipashon pa LOK drenta na vigor, ta emití pèrmitnan basá riba e Ordenansa Nashonal riba Wega di Azar. E portal a keda inougurá 15 di novèmber 2023. E tarifa di e lisensia segun e Ordenansa Nashonal di Weganan di Azar (Landsverordening buitengaatse hazardspelen – LBH) ta 120.000 florin pa aña i mester wòrdu pagá di e siguiente manera: 36.000 florin un biaha ora ku haña e lisensia;
● NAf 7.000 pa luna.
Esaki a sali for di e Dekreto Ministerial di 24 di novèmber 2023, No. 2023/043792, ku a wòrdu anunsiá den Landscourant di 1 di desèmber 2023.
E entrada proyektá di LOK na balor di 40 mion florin ta basá riba mas di 330 lisensia ku lo paga 120.000 florin pa lisensia durante 2024 (gradualmente na komienso di 2024). Tin un retraso den e petishon i e proseso di lisensianan basá riba LBH (den antisipashon di LOK), esaki ta kousa tambe un retraso den e proseso di lisensia i tambe den e fakturashon. Na mart di e aña aki numa tabatin un aselerashon den e kantidat di petishonnan entregá. Esaki ta nifiká ku den e próksimo 2 pa 3 lunanan ta emití e gran parti di e pèrmitnan (si e dokumentashon ta kompletá). Aktualmente tin un total di mas o ménos 678 aplikashon den diferente etapa di tratamentu. Asta despues di negashonnan, ta probabel ku e kantidat di lisensia ta mas ku e 330 lisensianan ku a presupuestá. Ya a emití 8 pèrmit. Debí na esaki i e echo ku e derechonan di lisensia ta ser rekohé gradualmente, e entrada di LOK lo ta mas abou ku e presupuesto. Komo medida di prekoushon, e entrada di LOK lo ta fihá na 20 mion florin den e presupuesto supletorio di 2024. Ademas, e presupuesto di 2024, no a tuma na kuenta e tarifa di lisensia pa kasino na tera relashoná ku aña 2024. Pa kasino na tera, e presupuesto di 2024 ta inkluí solamente algun montante pa e añanan 2022-2023 (un total di 25 mion florin), ku ta basá riba e montantenan kobrá durante e añanan di Covid 2020-2021 (13 mion florin pa aña). Ta spera ku e tarifa di pèrmit pa aña 2022-2023 lo ta mas haltu ku e montante ku ta den e presupuesto di 2024 (12.5 mion florin pa aña). Durante aña 2024, GCB ta spera di generá un tarifa di lisensia na balor di 20 mion florin. E montante aki por wòrdu usá pa kompensá e entrada mas abou di LOK. Na komienso di mei 2024 lo analisá e sifranan ku GCB a realisá pa e periodo di yanüari – aprel 2024 pa determiná si ta nesesario un kambio di presupuesto pa saldo (kasino na tera + entrada di LOK). Si ta asina, e lo ta inkluí den e presupuesto supletorio di fin di mei 2024.
Tambe ta spera ku e rekisitonan di sustansia inkluí den LOK lo perkurá pa oumento di entrada di impuesto riba salario i den e área di impuesto riba benta. E entrada di impuesto adishonal aki pa motibu di koutela no ta inkluí den e presupuesto di 2024 (i pa mas aña).
E konsumo di produktonan i servisionan lo oumentá na 269 mion florin na 2024. Kòrsou ta splika ku e gastunan mas haltu aki tabata resultado di un korekshon di inflashon i gastunan fiho mas haltu, e gastunan di implementashon pa supervishon di e sektor di wega di akuerdo ku LOK i e gastunan pa digitalisashon di edukashon. E nivel i frekuensia di konsumo di produkto i servisio ta keda un preokupashon ku ta bini dilanti. Kompará ku e relato anual finansiero konsepto di 2019, Cft ta mira un oumento den gastunan di mas ku 50 porshento.
Kòrsou a logra resultadonan positivo durante añanan 2022 i 2023. Pa aña 2023, e resultado positivo ta mas o ménos 70 mion florin. Esaki ta mustra ku tin un maneho di presupuesto balansá i pues ku Kòrsou ta duna e atenshon nesesario tantu na kumplimentu di impuesto komo na maneho di gastunan. Kòrsou lo sigui perfekshoná su maneho di presupuesto den e próksimo añanan, teniendo kuenta ku e roadmap menshoná anteriormente “redusí e kuota di debe”.
Maneho finansiero
E presupuesto no ta kontené ningun informashon di progreso tokante e roadmap pa un rapòrt di ouditoria aprobá den e deklarashonnan finansiero di pais. Kòrsou ta raportá tokante e implementashon di e roadmap den e rapòrtnan di implementashon. E di kuater rapòrt di ehekushon 2023 ta mustra ku mitar di e sub-proyektonan ta den riesgo di sufri retraso. E falta di personal ta keda, meskos ku den e rapòrtnan anterior, e puntonan di difikultat mas grandi. Cft ta preokupá ku e retraso inminente, en parti pa motibu di e problemanan ku aparentemente Kòrsou ta eksperensiando ora di yena vakaturanan. Cft ta hasi un yamada na Kòrsou pa traha huntu ku e Organisashon di Trabou Temporal pa haña un solushon pa e problemanan di kapasidat.
E retraso inminente den e proseso di reklutashon ta debí na e siguiente motibunan:
1. Riba 12 di yüli 2023, e promé parti di e plan di reklutashon a keda aprobá pa Konseho di Minister (RVM) i despues, riba 1 di novèmber 2023, RvM tabatin e di dos parti aprobá;
2. Den lunanan di novèmber i desèmber 2023, e prosedura di mobilisashon interno kòrtiku a kuminsá. Esaki tabata inkluí e posibilidat pa empleadonan ku tabata okupá funshonnan finansiero temporal, por a wòrdu nombrá permanentemente den e funshonnan ei. Ademas, den e periodo menshoná, a publiká vakaturanan interno ku un fecha final pa reakshoná pa empleadonan te yanüari 2024.
3. Despues di e fase di interno di reklutashon, e vakaturanan a wòrdu publiká eksternamente na yanüari 2024. E último fecha pa aplikantenan eksterno tabata den febrüari 2024.
Na e momentu aki un agensia eksterno ta ehersé e selekshon di kandidatonan i e organisamentu di e kòmbersashonnan ku ta sigui. E enfoke ta pa hasi esaki ku koutela i pa hasi esaki na un manera efisiente, ku e meta final di kompletá e proseso di reklutamentu i selekshon pa final di e di dos kuartal di 2024.
Pa kompletá debidamente, ta bon pa menshoná ku NHC i TWO ta deliberando tokante e aspekto di kapasidat i kaminda ta nesesario, lo kontratá refuerso eksterno (sea via TWO òf nò).
Sektor kolektivo 2023-2026
E sektor kolektivo pa añanan 2023 i 2024 mester a keda establesé 1 di aprel 2024 pa mas tardá. Cft ta komprondé ku un proposishon pa determiná e sektor kolektivo durante e añanan aki entretantu ta kompartí ku Ministerio di Asuntunan Interior i Relashonnan di Reino. Cft ta indiká ku e sektor kolektivo pa añanan 2025 i 2026 mester ta fihá promé ku 1 di aprel 2024. E kolegio ta pidi Kòrsou pa e por tuma e medidanan nesesario mas lihé posibel pa establesé e sektor kolektivo pa e añanan aki i e rapòrtnan ku falta.
Kòrsou ta keda pendiente di notisia di CBS Hulanda tokante e stipulashon di e sektor kolektivo 2023 i 2024, i tambe e kordinashon entre CBS Kòrsou i CBS Hulanda (i Ministerio BZK) tokante e sektor kolektivo 2025 i 2026. Nos lo diskutí e tema aki atministrativamente ku sekretario di Estado di BZK.
Posishon di debe
Pa 2024, Kòrsou a presupuestá 77 mion florin na amortisashon. Gobièrnu ta deseá di haña 72 mion for di fiansanan nobo. Suponé un nivel di debe públiko (temporal) manera di 2023 di 4.203 florin. Ku esaki e debe nashonal lo baha na 4.198 florin na fin di 2024 i despues lo yega e ora ei na 66 porshento di GDP. E kuota di debe di Kòrsou ta mustra un tendensia pa baha, impulsá tantu pa pago di debe nominal komo pa kresementu di GDP.
E lokual ta aki riba ta enfatisá e importansia di hasi invershon públiko komo un insentivo pa kresementu ekonómiko. Manera a menshoná kaba, e roadmap ‘redusí e kuota di debe’ lo inkluí kon un kuota di debe di 55% lo wòrdu logra.
Pa resumí: den e último añanan, no solamente ta presupuestá surplusnan, pero en realidat ta realisá esakinan tambe. Esaki ta debí na un maneho di presupuesto balansá (kumplimentu di impuesto i maneho di gastunan). Ademas, e kuota di debe ta baha pa motibu di kresementu di GDP (danki entre otro na kresementu di e sektor di turismo) i e bahada neto di e debenan di pais. E sifranan no ta gaña, Kòrsou ta avansando! Naturalmente nos ta sigui pone e atenshon nesesario na e áreanan di riesgo (entre otro kuido i siguridat sosial).
Mi ta konfia di a informá bo sufisiente.
Atentamente,
J.F.A. Silvania
Minister di Finansa
639114718427035"
639114718427035"