KIKO TA PASANDO

E uniko kaminda ku bo ta haña tur informashon kompletamente gratis. Klik anto lesa. Manda tur loke bo ke pa wordu publika i invitashon pa kubri rueda di prensa na e Email: kikotapasando@outlook.com

KIKO TA PASANDO
NOTISIA

Hantavirus

National Institute for Public Health and the EnvironmentMinistry of Health, Welfare and Sport

Hantavirus

 

Infekshonnan di hantavirus ta malesanan kousa pa hantavirus (ofisialmente ortohantavirus). Tin diferente tipo di hantavirus. Raton i raton en partikular por karga e vírùsnan aki. Nan por transmití e vírùs pa hende. Na Hulanda, esaki ta masha raro.

Ki tipo di hantavirus ta presente na Hulanda?
Na Hulanda, tin 3 tipo di hantavirus cu por causa malesa cerca hende. Esakinan ta wòrdu transmití na hende dor di diferente espesie di rònt:

Vírùs di Puumala: transmití dor di banki.
Vírùs di Seoul: transmití pa ratonnan salbahe òf di kas.
Vírùs di tula: transmití pa galiña di kunuku.
Kon mi por rekonosé hantavirus?
Mayoria hende no ta bira malo door di e 3 hantavirusnan cu ta presenta na Hulanda. Den 90% di kasonan, hende no ta desaroyá síntomanan. Ora un hende bira malu, e síntomanan hopi bia ta manera di grip. E severidat di síntomanan por varia pa vírùs i individuo.

Na Hulanda e infekshon di vírùs di Puumala ta esun mas komun. Normalmente, hende no ta bira malu di e vírùs aki. Si hende bira malu, e síntomanan por lo general ta leve, manera:

doló di múskulo
doló di kabes
keintura
walmentu di stoma
Tin bia, hende ta haña síntomanan mas severo. Den e kasonan ei, e nirnan òf higra por bira un poko inflamá. E ora ei un persona por sufri di:

keintura haltu
sakamentu
doló na barika i na banda
mal vishon

E vírùs di Seoul tambe no ta hasi hende malu, òf nan ta haña síntomanan leve, manera di grip. Den kasonan raro, síntomanan mas serio por presentá, manera inflamashon di higra, múskulonan debilitá den e pianan i doló di lomba abou. Den kasonan hopi raro, e vírùs di Seoul por kondusí na fayo di nir òf keintura ku sangramentu interno.

Poko ta konosí tokante e vírùs di Tula den hende. Tin solamente un caso conoci, un mucha homber di 12 aña na Suisa cu a wordo mordi pa un roedor. E tabata sufri di keintura, malesa di uña i rash di kueru.

Algun hantavirus tin un kurso di malesa mas severo
Den e restu di Europa, otro hantavirusnan tambe ta aparesé. Den mayoria kaso, esakinan ta kousa síntomanan similar. Un variante ku ta presentá den e paisnan di Balkan (e vírùs di Dobrava) hopi bia ta kousa un progreso di malesa mas severo. E tasa di mortalidat pa motibu di hantavirus na Europa ta hopi abou (ménos ku 1%).

Algun hantavirus ku ta presentá na Nort i Sur Amérika por kousa síntomanan di malesa mas severo. Esaki ta e kaso pa e vírùs di Andes. E por kousa keintura haltu i problema ku hala rosea. Despues, esaki por kondusí na problemanan serio di pulmon i fayo di kurason. 30-50% di hende por muri di esaki. E hantavirusnan aki no ta eksistí pafó di Nort i Sur Amérika.

Kon mi por haña un infekshon di hantavirus?
Hantavirusnan ta wòrdu plama dor di roedornan. Nan no ta bira malu nan mes, pero nan por infektá otro rònt i hende. Asta ròntnan ku ta parse salú por karga e vírùs.
E vírùsnan ta den e fekal, urina i saliva di ròntnan infektá. E vírùsnan por sobrebibí einan pa 2 siman, asta ora e fekal, urina òf saliba a seku. Material seku por forma partikulonan di stòf (aerosol) ku por sali den aire. Ora hende inhalá e partikulonan di stòf aki, nan por haña e vírùs. Esaki por sosodé ora un hende ta bari e vloer den un kunuku, pero tambe den (òf serka) di un mondi, kunuku, lugá di kamper òf hardin.

Hende por haña e vírùs tambe dor di un mordementu di un rònt infektá òf dor di kome kuminda kontaminá pa rònt.

E tempu entre infektá i bira malu ta varia segun tipo di vírùs i por dura entre algun dia pa 60 dia. E periodo di inkubashon por lo general ta 2 pa 4 siman.
Bo a yega di haña un infekshon di hantavirus? Den e kaso ei, bo lo tin antikurpanan akumulá pa e tipo di hantavirus ku a hasi bo malu. Ainda bo por haña otro tipo di hantavirus.

E hantavirus ta transmisibel di hende pa hende?
E hantavirusnan cu ta wordo haya na Europa y Asia no por wordo transmiti di persona pa persona. Esaki ta konta tambe pa mayoria di hantavirus na Nort i Sur Amérika.

Tin indikashon ku por ta posibel ku e vírùs di Andes por wòrdu transmití di persona pa persona. Tin solamente algun ehèmpel di esaki. Es mas, esaki ta sosodé solamente ora hende tin kontakto hopi estrecho ku otro.

Ken por bira malu di un hantavirus?
Tur hende por pega cu un hantavirus, aunke e chens di esey ta hopi chikito. Algun hende tin mas chèns di bira malu di un hantavirus:

hende ku ta traha den mondi òf ta biba serka di un mondi òf kunuku, i kunukeronan
hende ku ta drenta un kamber kaminda tin òf tabatin hopi raton òf raton. Por ehèmpel, kasnan bieu, kunuku òf kasnan di fakansi ku no a wòrdu usá pa un tempu kaba.
Hendenan cu ta cria raton of hopi biaha ta bin den contacto cu raton di mondi of di cas.
Hende ku profeshonalmente tin hopi kontakto ku raton i raton òf nan urina/feka tin mas chèns di bira malu. Nan ta sometí na medidanan adishonal pa prevení malesa: Wak: Prekoushonnan ora di traha ku ratonnan salbahe, bibu (link is external) (na hulandes).
Adultonan ta bira malu òf tin bia hopi malu dor di infekshonnan di hantavirus mas tantu ku mucha.

 

Kon mi por prevení mi mes di haña un infekshon di hantavirus?
No tin vakunashon kontra hantavirus.

Bo por prevení infekshonnan di hantavirus dor di evitá roedornan i nan lugánan di skonde. Warda desperdisio di kuminda semper korektamente, por ehèmpel den kònteinernan será, pa evitá ku plaga ta haña akseso na e kuminda.

Den kambernan ku tabata será pa hopi tempu, raton i raton por a krea nèshi. Mester ventila e areanan aki bon. Habri e bentananan i portanan pa por lo ménos mei ora i sali for di e kamber bo mes.

Si bo haña raton òf nèshi di raton, stòf òf raton òf raton morto den kas, bo mester kita tur kos ku un paña muhá, hink’é den un saku di shushi i mara esaki. E saku di shushi aki por wòrdu deshasí di dje huntu ku e shushi di kas. Semper bisti handschoen ora bo ta mishi ku bestia morto, feces òf residuonan di nèshi.

Despues ku bo kita tur kos, limpia e área bon ku awa i habon. Despues desinfektá e sitio kompletamente ku un solushon di 250 ml di bleki den 10 liter di awa. Lag’é basha aden pa 5 minüt i despues laba esaki ku awa.

Ta mihó pa muha nèshi, stòf i bestianan morto ku ta wòrdu hañá pafó promé ku kita nan.

Prekoushon: nunka usa un stofzuiger òf skop pa limpia nèshi, stòf òf bestia morto. Esaki por kousa ku e stòf ta bai den laira, loke ta permití e vírùs plama.

 

Hantavirus por wòrdu tratá?
Personanan ku infekshonnan di hantavirus por lo general ta rekuperá kompletamente riba nan mes. Esaki por dura varios siman. Si e riñonnan stòp di funshoná korektamente, hospitalisashon ta nesesario.

Kon komun hantavirus ta na Hulanda
Hantavirusnan ta wòrdu hañá tur kaminda na mundu. E tiponan cu ta sosode na Europa ta causa centenares di pashent pa aña. Na Hulanda ta diagnostiká infekshon di hantavirus de bes en kuando. E tipo di hantavirusnan ku ta haña na Hulanda ta vírùs di Puumala, vírùs di Tula i vírùs di Seoul. E virus di Puumala ta esun mas comun y ta causa mayoria caso den pashentnan. Komo regla general, infekshonnan di vírùs di Puumala no ta kousa ningun síntoma. Solamente 1 di cada 10 persona infecta ta haya sintoma. E kurso di e malesa ta relativamente leve. Hopi bia, pashèntnan ta eksperensiá solamente síntomanan manera grip (dolor di múskulo, doló di kabes, keintura, nâusea) pero un infekshon di hantavirus tambe por ta mas severo. Den kaso di insufisiensia di nir agudo, hospitalisashon ta nesesario.

Un persona ku hantavirus por bai akohida, skol òf trabou?
E chèns ku hende ta infektá otro ta neglisibelmente chikí. Un hende ku tin un infekshon di hantavirus ku ta sintié sufisiente bon por bai trabou, kuido di mucha òf skol.

 

Share this page to Telegram
639114718427035"
639114718427035"