CAft: “Siguiendo ku reformanan, ta tene kuido pagabel” / CAft: “Doorpakken met hervormingen houdt de zorg betaalbaar”
CAft: “Siguiendo ku reformanan, ta tene kuido pagabel”
Oranjestad – For di 2023, Aruba ta realisando surplusnan, i anualmente e pais ta amortisando debe. Huntu ku e kresementu ekonómiko, esaki ta pone ku e ratio di debe ta baha rápidamente. Na mes momentu, e fundeshi ainda ta vulnerabel: e gastunan di interes ta keda sumamente haltu i debí na e envehesimentu di poblashon den futuro e gastunan di kuido lo forma un parti tur biaha mas grandi di e presupuesto. Ademas, CAft ta señalá riesgonan respekto di e hospital. Reformanan ta keda nesesario pa salbaguardiá sostenibilidat di finansas gubernamental.
Kuido na prueba di futuro
CAft ta konstatá ku riba algun área di kuido, Aruba ta mustra desaroyonan positivo. Por ehèmpel, a redusí e ratio di kuido di 8,7 porshento di e produkto nashonal bruto (bbp) na 2023. Kontrol di e gastunan di kuido sí ta keda importante konsiderando e echo ku poblashon lo sigui embehesé. Den e marko aki, ta positivo ku AZV ta trahando riba e adopshon di un perspektiva riba término largu i e aplikashon di un marko di gastunan multianual komo instrumento di kontrol.
Aruba ta implementá reformanan manera a ser inkluí den e akuerdo di kuido. Den e konteksto aki, e énfasis ta riba alivio di kuido hospitalario fortalesiendo e funshon di gatekeeper di dòkternan di kas, i promoshon di prevenshon. Na mes momentu, mester di maneho pa akomodá e demanda kresiente pa kuido a largu plaso. Aktualmente, e gastunan pa kuido di hende grandi ainda ta limitá, pero debí na e envehesimentu di poblashon, lo tin tur biaha mas demanda di kuido. P’esei, ta nesesario pa hasi eskohonan for di awor ku ta yuda tene kuido pagabel i na prueba di futuro.
Den kòmbersashonnan ku vários partido, a menshoná e defisiensianan den e edifisio di hospital. Si no haña solushon, tin riesgo ku kuido ta keda perhudiká. Konsiderando e funshon di kuido vital, ta importante pa tur partido asumí nan responsabilidat, i yega na un enfoke konhunto tokante di e asuntu aki mas pronto posibel.
Drecha e fundeshi
Apesar ku for di 2023 Aruba ta realisando surplusnan i e ratio di debe ta baha rápidamente, e gastunan di interes ainda ta pisa hopi; aktualmente, 16 porshento di e presupuesto ta dediká na interes. P’esei, redukshon di debe ta keda esensial, i ademas ta krea espasio den e presupuesto pa reformanan den kuido. Den e marko aki, CAft ta hala atenshon riba e ekseso di mas ku AWG 500 mion serka AZV i Sociale Verzekeringsbank ku por empleá (parsialmente) pa amortisashon di debe, teniendo na kuenta e obligashon legal pa tene un reserva.
Banda di esaki, CAft ta mustra riba e importansia di supervishon i maneho mas estrikto di entidatnan gubernamental. Den e marko aki, elaborashon di un polítika di partisipashonnan i dividendo ta un prekondishon. Ademas, implementashon rápido di bon corporate governance ta esensial.
CAft: “Doorpakken met hervormingen houdt de zorg betaalbaar”
Oranjestad – Aruba realiseert sinds 2023 overschotten en lost jaarlijks schulden af. Samen met de economische groei zorgt dit voor een snelle daling van de schuldquote. Tegelijkertijd is het fundament nog kwetsbaar: de rentelasten blijven uitzonderlijk hoog en de zorguitgaven nemen door de vergrijzing in de toekomst een steeds groter deel van de begroting in beslag. Ook signaleert het CAft risico’s rond het ziekenhuis. Hervormingen blijven noodzakelijk om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te waarborgen.
Toekomstbestendige zorg
Het CAft constateert dat Aruba op een aantal terreinen binnen de zorg positieve ontwikkelingen laat zien. Zo is de zorgquote van 8,7 procent van het bruto binnenlands product (bbp) in 2023 gematigd. Beheersing van de zorguitgaven blijft wel van belang gelet op de vergrijzing. In dat kader is het positief dat de AZV werkt aan het hanteren van een langetermijnperspectief en het toepassen van een meerjarig uitgavenkader als beheersinstrument.
Aruba implementeert hervormingen zoals opgenomen in het zorgakkoord. Daarbij ligt de nadruk op het ontlasten van de ziekenhuiszorg door de poortwachtersfunctie van huisartsen te versterken en preventie te bevorderen. Tegelijk is beleid nodig om de toenemende vraag naar langdurige zorg op te vangen. Momenteel zijn de uitgaven voor ouderenzorg nog beperkt, maar door de vergrijzing zal de vraag naar zorg toenemen. Het is daarom noodzakelijk nu keuzes te maken die de zorg toekomstbestendig en betaalbaar houden.
In gesprekken met diverse partijen zijn tekortkomingen in het ziekenhuisgebouw benoemd. Bij het uitblijven van een oplossing, bestaat het risico dat de zorg in de knel komt. Gelet op de vitale zorgfunctie is het van belang dat de betrokken partijen hun verantwoordelijkheid nemen en hierover spoedig tot een gezamenlijke aanpak komen.
Basis op orde krijgen
Hoewel Aruba sinds 2023 overschotten realiseert en de schuldquote snel daalt, drukken de rentelasten nog steeds zwaar: momenteel gaat 16 procent van de begroting naar rente. Schuldafbouw blijft daarom essentieel en creëert tevens ruimte op de begroting voor hervormingen in de zorg. Daarbij wijst het CAft op de ruim AWG 500 miljoen aan overtollige middelen bij de AZV en de Sociale Verzekeringsbank die (deels) ingezet kunnen worden voor schuldaflossing, met inachtneming van de wettelijke reserveverplichting.
Daarnaast wijst het CAft op het belang van scherper toezicht en aansturing van overheidsentiteiten. Het opstellen van een deelnemingen- en dividendbeleid is daarbij een randvoorwaarde. Ook is een spoedige implementatie van een goede corporate governance essentieel.
